भारताचा 'Alternative Investment Fund' (AIF) सेक्टर आता अधिक प्रगल्भ झाला असून गुंतवणुकीतून बाहेर पडणे (Exit) आता सोपे झाले आहे, असे मत सेबीचे माजी अध्यक्ष यू.के. सिन्हा यांनी व्यक्त केले आहे.
AIF क्षेत्रातील सकारात्मक बदल
सेबीचे माजी अध्यक्ष यू.के. सिन्हा यांनी १४ ऑक्टोबर २०२६ रोजी आयोजित चौथ्या 'CII AIF समिट'मध्ये बोलताना सांगितले की, आता AIF क्षेत्रात लिक्विडिटीची समस्या पूर्वीसारखी उरलेली नाही. आयपीओ (IPO) मधील वाढ आणि सुधारित मार्केट यंत्रणेमुळे गुंतवणुकीतून एक्झिट घेणे आता गुंतवणूकदारांसाठी सोपे झाले आहे.
वाढता विस्तार आणि आकडेवारी
म्युच्युअल फंडानंतर AIF हे भारतातील भांडवल उभारणीचे दुसरे सर्वात मोठे साधन बनले आहे. २०२६ च्या सुरुवातीपर्यंत या क्षेत्रातील एकूण गुंतवणूक वचनबद्धता (Commitments) ₹16.9 ट्रिलियन पर्यंत पोहोचली आहे. नियामक बदलांमुळे आता फंड बंद करण्याची प्रक्रिया अधिक सुलभ झाली असून, 'इनऑपरेटिव्ह फंड' दर्जासारख्या नवीन सुविधा उपलब्ध झाल्या आहेत.
मुख्य आव्हान: अर्ली-स्टेज भांडवल
सिन्हा यांनी एका महत्त्वाच्या त्रुटीकडे लक्ष वेधले आहे. सध्या भांडवल मोठ्या प्रमाणावर कमी जोखमीच्या आणि लेट-स्टेज डील्समध्ये जात आहे. स्टार्टअप्स आणि सामाजिक उपक्रमांना पाठबळ देणाऱ्या 'कॅटेगरी १ AIF' कडे एकूण गुंतवणुकीच्या फक्त 6.5% ते 7% भांडवल वळवले जात आहे. हा आर्थिक गरजा आणि गुंतवणुकीचा असमतोल चिंतेचा विषय आहे.
गुंतवणूकदारांसाठी सावधगिरीचा इशारा
AIF मध्ये एक्झिट सुलभ झाले असले तरी, हे म्युच्युअल फंडांपेक्षा वेगळे आणि अधिक जोखमीचे माध्यम आहे. अनलिस्टेड मालमत्तांची विक्री करणे अजूनही आव्हानात्मक असू शकते. तसेच, टॅक्स आणि नियम पालनाशी संबंधित गुंतागुंत निधी बंद करताना अडथळा ठरू शकते. त्यामुळे, या क्षेत्रात गुंतवणूक करताना केवळ सुरक्षित बेट्सवर अवलंबून न राहता, स्टार्टअप इकोसिस्टममध्ये भांडवल कसे पोहोचते, याकडे लक्ष देणे गुंतवणूकदारांसाठी गरजेचे आहे.