ISRO आणि SCTIMST ची ऐतिहासिक भागीदारी: गगनयान मिशनसाठी बायो-ऑस्ट्रोनॉटिक्समध्ये संशोधनाला चालना

ISRO आणि SCTIMST यांनी गगनयान मानवी अंतराळ मोहिमेला पाठिंबा देण्यासाठी बायो-ऑस्ट्रोनॉटिक्समध्ये विशेष पोस्टडॉक्टरल फेलोशिप सुरू केली आहे. रेडिएशन आणि मायक्रोग्रॅविटीसारख्या अंतराळ वैद्यकीय आव्हानांवर लक्ष केंद्रित करणारी ही भागीदारी आता एका नवीन संशोधन केंद्रासह सक्रिय झाली आहे.

गगनयान मिशनला नवी दिशा!

भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था (ISRO) आणि श्री चित्रा तिरुनल इन्स्टिट्यूट फॉर मेडिकल सायन्सेस अँड टेक्नॉलॉजी (SCTIMST) यांनी भारताची अंतराळ वैद्यकीय आणि बायो-ऑस्ट्रोनॉटिक्स क्षमता वाढवण्यासाठी एक महत्त्वपूर्ण करार केला आहे.

अंतराळ प्रवाशांच्या आरोग्यासाठी विशेष संशोधन

या कराराचा मुख्य उद्देश 'गगनयान' या महत्त्वाकांक्षी मानवी अंतराळ मोहिमेला पाठिंबा देणे हा आहे. अंतराळात दीर्घकाळ राहणाऱ्या अंतराळवीरांना होणारे शारीरिक आणि मानसिक त्रास, जसे की रेडिएशनचा धोका, मायक्रोग्रॅविटीमुळे होणारे स्नायू आणि हाडांचे नुकसान, आणि एकाकीपणाचा ताण यांसारख्या समस्यांवर उपाय शोधण्यासाठी हे संशोधन केले जाईल.

ISRO ची अंतराळ अभियांत्रिकी आणि मिशनची माहिती, तसेच SCTIMST चे वैद्यकीय संशोधनातील कौशल्य यांचा संगम साधून, भविष्यातील अंतराळ मोहिमांमध्ये अंतराळवीरांच्या सुरक्षिततेसाठी आवश्यक तंत्रज्ञान विकसित करण्याचे या भागीदारीचे उद्दिष्ट आहे.

नवीन संशोधन केंद्र आणि फेलोशिपची सुरुवात

या सहकार्याचा एक महत्त्वाचा भाग म्हणून, SCTIMST कॅम्पसमध्ये 'सेंटर फॉर स्पेस मेडिसिन रिसर्च'ची स्थापना केली जात आहे, जे 2025 च्या अखेरीस कार्यान्वित होईल. हे केंद्र दोन्ही संस्थांमधील संशोधनाचे मुख्य केंद्र असेल.

यासोबतच, कुशल मनुष्यबळ विकसित करण्यासाठी, जून 2026 मध्ये बायो-ऑस्ट्रोनॉटिक्समधील भारतातील पहिल्या पोस्टडॉक्टरल फेलोशिप (PDF) कार्यक्रमाला सुरुवात करण्यासाठी करार झाला.

हा दोन वर्षांचा फेलोशिप कार्यक्रम SCTIMST आणि ISRO च्या ह्यूमन स्पेस फ्लाईट सेंटर (HSFC) या दोन्ही ठिकाणी सखोल प्रशिक्षण देईल. दरवर्षी दोन फेलो या कार्यक्रमात सहभागी होतील आणि शैक्षणिक सत्राची सुरुवात जुलै 2026 पासून होईल.

भविष्यातील मोहिमांसाठी धोरणात्मक महत्त्व

गगनयान मोहीम भारतीय अंतराळ क्षेत्रासाठी एक मोठे तांत्रिक आणि शारीरिक आव्हान आहे. केवळ अभियांत्रिकी धोक्यांपलीकडे मानवी अंतराळ उड्डाणांसाठी मानवी आरोग्याचे सखोल ज्ञान आवश्यक आहे. ही फेलोशिप योजना देशांतर्गत संशोधकांची एक फौज तयार करेल, ज्यामुळे अंतराळात मानवाच्या अस्तित्वासाठी आंतरराष्ट्रीय संशोधन मानकांवरील अवलंबित्व कमी होईल. संरक्षण आणि एरोस्पेस क्षेत्रातील गुंतवणूकदार या संशोधन निष्कर्षांवर लक्ष ठेवू शकतात, कारण यामुळे भविष्यात वैद्यकीय तंत्रज्ञान आणि पेटंट्समध्ये वाढ होऊ शकते, ज्यांचे आरोग्यसेवा आणि अंतराळ लॉजिस्टिक्समध्ये व्यापक उपयोग होऊ शकतात.