भारताचा रोबोटिक्स सेक्टर सध्या वेगाने विस्तारत असून, २०२५ मधील **$१.१ बिलियनवरून** तो २०३० पर्यंत **$४.६ बिलियनवर** पोहोचण्याचा अंदाज आहे. ई-कॉमर्समधील वेअरहाऊस ऑटोमेशनमुळे ही वाढ होत असली तरी, गुंतवणुकीपूर्वी कंपन्यांचे वाढते आयात अवलंबित्व आणि सॉफ्टवेअरवर आधारित उत्पन्न मॉडेल पाहणे महत्त्वाचे ठरेल.
भारतातील रोबोटिक्स मार्केट सध्या मोठ्या वाढीच्या वाटेवर आहे. ई-कॉमर्स आणि क्विक-कॉमर्स कंपन्यांमधील वाढत्या स्पर्धेमुळे वेअरहाऊस ऑटोमेशनसाठी रोबोटिक सिस्टिम्सचा वापर मोठ्या प्रमाणावर वाढला आहे. यामुळेच या क्षेत्राचे मूल्य २०२५ मध्ये $१.१ बिलियन असण्याचा अंदाज असून, २०३० पर्यंत ते $४.६ बिलियनचा टप्पा गाठू शकते.
लॉजिस्टिकमधील ऑटोमेशनची मागणी
ऑपरेशनल कार्यक्षमता वाढवण्यासाठी कंपन्या आता ऑटोमेशनकडे वळत आहेत. सध्याच्या आकडेवारीनुसार, रोबोटिक गुंतवणुकीवर मिळणारा परतावा (Payback Period) १८ ते २४ महिन्यांपर्यंत खाली आला आहे. कमी कालावधीत खर्च वसूल होत असल्याने अनेक लॉजिस्टिक कंपन्या नवीन तंत्रज्ञान स्वीकारण्यास प्राधान्य देत आहेत.
आव्हाने आणि सॉफ्टवेअरवर भर
मागणी मोठी असली तरी, या क्षेत्रासमोर एक मोठे आव्हान आहे ते म्हणजे आयात अवलंबित्व. सध्या ८५% ते ९०% रोबोटिक पार्टस (उदा. मोटर्स, सेन्सर्स) हे परदेशातून आयात केले जातात. जर्मनी आणि जपानच्या कंपन्यांशी हार्डवेअर निर्मितीत स्पर्धा करणे कठीण असल्याने, आता भारतीय कंपन्यांचा कल सॉफ्टवेअर आणि सिस्टिम इंटिग्रेशनकडे वाढला आहे.
येथील कंपन्या आता स्वतःला 'ऑपरेशनचा मेंदू' (Brains of the operation) म्हणून विकसित करत आहेत. इन्व्हेस्टर्सनी अशा कंपन्यांकडे लक्ष दिले पाहिजे, ज्या केवळ एकदाच होणाऱ्या विक्रीपेक्षा 'रिकरिंग रिव्हिन्यू' (Recurring Revenue) मॉडेलवर भर देत आहेत. दीर्घकालीन कंत्राटे आणि सॉफ्टवेअर सेवा देणाऱ्या कंपन्यांच्या भविष्यातील आर्थिक स्थितीवर या क्षेत्राचे यश अवलंबून असेल.