First Global च्या Devina Mehra यांनी बाजाराच्या कार्यक्षमतेवर प्रश्नचिन्ह उपस्थित केले आहे. जॉर्ज सोरोस यांच्या 'रिफ्लेक्सिव्हिटी' सिद्धांताचा आधार घेत, त्यांनी AI क्षेत्रातील वाढत्या फुगवट्याबद्दल आणि त्यातून निर्माण होणाऱ्या फसव्या तेजीबद्दल गुंतवणूकदारांना सावध केले आहे.
बाजार नेहमी 'कार्यक्षम' असतो का?
पारंपारिक आर्थिक सिद्धांतानुसार, शेअर बाजार नेहमीच माहितीवर आधारित आणि अचूक असतो (Efficient Market Hypothesis). मात्र, फर्स्ट ग्लोबलच्या संस्थापिका Devina Mehra यांनी या सिद्धांताला छेद दिला आहे. त्यांच्या मते, बाजारातील अस्थिरता ही केवळ तर्कावर नसून अनेकदा सिस्टिमॅटिक डिस्टॉर्शनमुळे (Systemic Distortions) निर्माण होते.
जॉर्ज सोरोस आणि रिफ्लेक्सिव्हिटी (Reflexivity) सिद्धांत
मेहरा यांनी जॉर्ज सोरोस यांच्या 'रिफ्लेक्सिव्हिटी' सिद्धांताचा हवाला दिला आहे. सहसा, कंपनीचे निकाल शेअरची किंमत ठरवतात. पण रिफ्लेक्सिव्हिटीमध्ये शेअरची वाढलेली किंमत कंपनीला स्वस्त भांडवल मिळवून देते, ज्यामुळे कंपनी अधिक विस्तार करते आणि नफा वाढल्याचे चित्र निर्माण होते. हा एक 'फीडबॅक लूप' आहे, जो मूळ फंडामेंटल्सपेक्षाही जास्त वेगाने बाजाराला एका वेगळ्याच पातळीवर नेऊन ठेवतो.
AI क्षेत्रातील फुगवटा (AI Bubble Risk)
आजच्या काळात AI क्षेत्राकडे मोठ्या प्रमाणात भांडवल वळवले जात आहे. मेहरा यांच्या मते, ही तेजी टिकाऊ नसून अनेक कंपन्या हाय-इंटरेस्ट डेट (High-Interest Debt) द्वारे केवळ 'हायप' (Market Hype) टिकवून ठेवण्यासाठी खर्च करत आहेत. यामुळे भविष्यात आर्थिक ढाचा कोसळण्याचा धोका निर्माण झाला आहे.
इतिहासातून धडा
बाजारातील अशा उलाढाली नवीन नाहीत. जानेवारी २००८ ते मार्च २००९ या काळात BSE Sensex मध्ये जवळपास ६१% ची मोठी घसरण झाली होती. जेव्हा क्रेडिट उपलब्धता कमी होते आणि अपेक्षा वास्तवाशी जुळत नाहीत, तेव्हा बाजारातील उत्साहाचे रूपांतर भयानक पॅनिकमध्ये होते.
गुंतवणूकदारांसाठी सल्ला
केवळ शेअरच्या किंमतीवरून कंपनीचे यश मोजू नका. कंपनीवरील कर्जाचे प्रमाण (Debt Levels), प्रत्यक्ष कॅश फ्लो आणि वाढीचा वेग यांकडे बारकाईने लक्ष द्या. जेव्हा शेअरची किंमत ठरवते की कंपनी कशी चालवायची, तेव्हा सावध राहणेच गुंतवणूकदारांच्या हिताचे असते.