Whalesbook
जागतिक पवन ऊर्जा क्षेत्रात विक्रमी विस्तार
जागतिक पवन ऊर्जा क्षेत्राने २०२५ मध्ये 165 GW नवीन क्षमता जोडत एक नवा विक्रम केला आहे. मागील वर्षाच्या तुलनेत ही वाढ तब्बल 40% आहे. यामुळे एकूण स्थापित क्षमता 1,299 GW पर्यंत पोहोचली आहे. आशिया खंडाने, विशेषतः चीन आणि भारताने मिळून 131 GW क्षमतेची भर घातली, जी जागतिक उत्पादनाच्या 80% आहे. वाढत्या तेलाच्या किमती आणि जागतिक ऊर्जेच्या स्थित्यंतरात पवन ऊर्जा महत्त्वाची ठरली आहे.
आशियाची आघाडी आणि भविष्यातील पाईपलाईन
या विस्तारात चीनचा वाटा 120 GW पेक्षा जास्त होता, तर भारतानेही आपली क्षमता 6.3 GW पर्यंत दुप्पट केली. अमेरिका, जर्मनी आणि ब्राझीलसह टॉप ५ देशांनी 86% नवीन क्षमतेत योगदान दिले. २०२६ ते २०३० दरम्यान आणखी 969 GW नवीन क्षमता जोडली जाण्याची अपेक्षा आहे, ज्यामुळे पवन ऊर्जा क्षेत्राचा विस्तार कायम राहील.
किफायतशीर ऊर्जा आणि वाढती मागणी
ऑनशोर पवन ऊर्जेचा खर्च २०१० पासून 55% कमी झाला आहे, तर सौर ऊर्जेच्या किमतीतही मोठी घट झाली आहे. यामुळे पवन आणि सौर ऊर्जा जीवाश्म इंधनापेक्षा अधिक किफायतशीर ठरत आहेत. AI डेटा सेंटर्स आणि औद्योगिकीकरणामुळे विजेची मागणी वाढत आहे, ज्यामुळे अक्षय ऊर्जेला मोठा आधार मिळत आहे. २०२५ मध्ये सौर ऊर्जेची स्थापित क्षमता 647 GW पर्यंत पोहोचली, तर पवन ऊर्जेने 167 GW ची भर घातली. पवन आणि सौर ऊर्जेची एकत्रित पाईपलाईन 5 TW पर्यंत पोहोचली आहे, ज्यात पवन ऊर्जेचा वाटा 2.7 TW आहे. NextEra Energy आणि Brookfield Renewable Partners सारख्या कंपन्या या क्षेत्रात आपली गुंतवणूक वाढवत आहेत.
पुरवठा साखळीतील अडथळे आणि महागाईचा फटका
मात्र, या वेगाने वाढणाऱ्या क्षेत्रात अनेक आव्हाने आहेत. पुरवठा साखळीतील अडथळे आणि जागतिक महागाईमुळे प्रकल्पांच्या अर्थकारणावर परिणाम होत आहे. पश्चिम देशांतील ऑफशोअर विंड पुरवठादारांच्या नफ्यात सुधारणा होत असली तरी, टर्बाइन उत्पादक कंपन्यांना 2020 ते 2024 दरम्यान मोठा आर्थिक फटका बसला आहे. चीनमधील उत्पादकांना कमी नफा मिळत आहे. अमेरिकेतील ऑफशोअर विंड प्रकल्पांचा खर्च वाढला आहे. Suzlon Energy सारख्या कंपन्यांचे मार्केट कॅप अंदाजे ₹71,978 कोटी आहे, पण त्यांच्या P/E रेशोमध्ये चढ-उतार दिसून आले आहेत.
धोरणात्मक बदलांमुळे निर्माण झालेली अनिश्चितता
सरकारी धोरणे देखील एक महत्त्वाचा घटक आहेत. अमेरिकेतील 'इन्फ्लेशन रिडक्शन ऍक्ट' (Inflation Reduction Act) मधील टॅक्स क्रेडिट्स फायदेशीर ठरले आहेत, पण नवीन नियमांमुळे यातील सवलती टप्प्याटप्प्याने कमी होत आहेत. चीनमध्ये फीड-इन टॅरिफ्स (Feed-in Tariffs) कमी केले जात आहेत. २०२५ मध्ये जागतिक अक्षय ऊर्जा गुंतवणुकीचा आकडा $2.2 ट्रिलियन पर्यंत पोहोचला, पण भविष्यातील धोरणात्मक निर्णय आणि ग्रीड कनेक्टिव्हिटीची आव्हाने महत्त्वाचे ठरणार आहेत.
मुख्य धोके: वाढत्या किमती आणि तीव्र स्पर्धा
सध्या सर्वात मोठे धोके म्हणजे वाढत्या किमती आणि तीव्र स्पर्धा. टॅक्स क्रेडिट्स संपल्यास काही प्रकल्प रद्द होण्याची किंवा उशीर होण्याची शक्यता आहे. ऑफशोअर विंड प्रकल्पांचा वाढलेला खर्च अजूनही चिंतेचा विषय आहे. चीनच्या स्वस्त उत्पादनामुळे आणि सौर ऊर्जेच्या प्रचंड वाढीमुळे बाजारात नफ्यावर दबाव कायम राहू शकतो. Suzlon Energy सारख्या कंपन्यांमध्ये ROCE 32.5% आणि ROE 41.4% सारखे चांगले आकडे असले तरी, बाजारातील चढ-उतार आणि स्पर्धा त्यांना प्रभावित करू शकते. तसेच, ग्रीडची क्षमता आणि ऊर्जेच्या अनिश्चिततेमुळे स्टोरेज (Storage) आणि ग्रीड पायाभूत सुविधांमध्ये गुंतवणुकीची गरज आहे.
भविष्यातील वाटचाल: वाढीसोबत आर्थिक आव्हानांचा समतोल
एकंदरीत, पवन ऊर्जा क्षेत्रात वाढीची प्रचंड क्षमता आहे. २०२३० पर्यंत दरवर्षी मोठी क्षमता जोडली जाण्याची अपेक्षा आहे. मात्र, कंपन्यांना महागाई, पुरवठा साखळीतील अडचणी आणि धोरणात्मक बदल यांवर मात करावी लागेल. यशस्वी होण्यासाठी खर्च व्यवस्थापन, कार्यक्षमता आणि बदलत्या जागतिक परिस्थितीशी जुळवून घेणे महत्त्वाचे ठरेल.