Serentica Renewables ने राजस्थानमध्ये क्लीन एनर्जी (Clean Energy) पायाभूत सुविधांचा विस्तार करण्यासाठी ₹1 लाख कोटींच्या गुंतवणुकीची घोषणा केली आहे. हा प्रकल्प हेवी इंडस्ट्रीजला (Heavy Industries) २४ तास 'फर्म' पॉवर (Firm Power) पुरवण्यावर लक्ष केंद्रित करतो, जो केवळ सौर ऊर्जेच्या पलीकडे जाणारा आहे.
काय घडले?
Serentica Renewables ने राजस्थानमध्ये आपली नवीकरणीय ऊर्जा क्षमता (Renewable Energy Portfolio) वाढवण्यासाठी ₹1 लाख कोटींची मोठी गुंतवणूक करण्याची योजना आखली आहे. स्टरलाइट पॉवर (Sterlite Power) ग्रुपचा भाग असलेल्या या कंपनीने राज्यात आधीच ₹10,000 कोटींपेक्षा जास्त गुंतवणूक केली आहे. या नवीन गुंतवणुकीचा उद्देश बिकानेर (Bikaner), जैसलमेर (Jaisalmer) आणि भाडला (Bhadla) सारख्या भागांमध्ये सौर आणि पवन ऊर्जा प्रकल्पांचा (Solar and Wind Projects) विस्तार करणे आहे. देशभरात 27,000 मेगावॅट क्षमतेची नवीकरणीय ऊर्जा उभारण्याच्या मोठ्या योजनेचा हा एक भाग आहे.
'फर्म' पॉवरकडे वाटचाल
सध्याचे बहुतेक नवीकरणीय ऊर्जा प्रकल्प हे केवळ सौर किंवा पवन ऊर्जेवर अवलंबून असतात, ज्याची उपलब्धता हवामानावर अवलंबून असते - म्हणजे सूर्यप्रकाश असताना सौर ऊर्जा आणि वारा असताना पवन ऊर्जा मिळते. मात्र, आता उद्योग 'फर्म डिस्पॅचेबल रिन्यूएबल एनर्जी' (Firm Dispatchable Renewable Energy - FDRE) मॉडेलकडे वळत आहे. या मॉडेलमध्ये सौर, पवन ऊर्जा आणि बॅटरी स्टोरेज (Battery Storage) एकत्र करून २४ तास अखंडित वीज पुरवठा केला जातो.
पोलाद (Steel) आणि ॲल्युमिनियम (Aluminum) निर्मितीसारखे मोठे उद्योग अनिश्चित वीज पुरवठ्यावर चालू शकत नाहीत. त्यामुळे 'फर्म' ऊर्जा पुरवून Serentica अशा औद्योगिक ग्राहकांना आकर्षित करू इच्छिते, ज्यांना आपले उत्पादन चालू ठेवण्यासाठी विश्वसनीय आणि २४/७ वीज पुरवठ्याची गरज आहे, तसेच पर्यावरणाच्या दृष्टीने कार्बन उत्सर्जन कमी करण्याचे आव्हान आहे.
अंमलबजावणी आणि भांडवली जोखीम
₹1 लाख कोटींची घोषणा मोठी असली तरी, इतक्या मोठ्या नवीकरणीय ऊर्जा प्रकल्पांमध्ये काही आव्हाने आहेत. यामध्ये जमीन संपादनातील (Land Acquisition) विलंब आणि वीज ग्रीड कनेक्टिव्हिटी (Grid Connectivity) यांसारख्या समस्यांचा समावेश आहे. वीज निर्मिती केंद्रांची उभारणी हा पहिला टप्पा आहे, तर निर्माण झालेली वीज औद्योगिक केंद्रांपर्यंत पोहोचवणे हे देखील एक मोठे आव्हान आहे.
मोठ्या प्रमाणावरील प्रकल्प हे अत्यंत भांडवल-केंद्रित (Capital-Intensive) असतात आणि त्यात मोठे कर्ज समाविष्ट असते. त्यामुळे गुंतवणूकदार कंपन्या कर्जाचे व्यवस्थापन कसे करतात आणि वाढत्या व्याजदरांमध्ये (Interest Costs) नफा कसा टिकवून ठेवतात यावर लक्ष ठेवतील. तसेच, वीज 'फर्म' करण्यासाठी लागणाऱ्या बॅटरी स्टोरेज तंत्रज्ञानाचा खर्चही महत्त्वाचा ठरेल.
स्पर्धात्मक वातावरण
'फर्म' ऊर्जा बाजारात Serentica एकटी नाही. अदानी ग्रीन एनर्जी (Adani Green Energy), टाटा पॉवर (Tata Power) आणि रेन्यु एनर्जी (ReNew Energy) सारखे मोठे खेळाडू देखील कंपन्यांना २४ तास वीज पुरवठा करण्याच्या सुविधा देत आहेत. यामुळे चांगल्या प्रकल्पांच्या जागा आणि दीर्घकालीन वीज खरेदी करारांसाठी (Power Purchase Agreements) स्पर्धा वाढली आहे. या स्पर्धेत वेळेवर आणि कमी खर्चात प्रकल्प पूर्ण करण्याची क्षमताच कंपन्यांना वेगळे ठरवेल.
गुंतवणूकदारांनी काय पाहावे?
नवीकरणीय ऊर्जा क्षेत्रावर लक्ष ठेवणारे गुंतवणूकदार या प्रकल्पांच्या पूर्ण होण्याच्या वेळापत्रकांवर (Commissioning Timelines) लक्ष ठेवतील. उशीर झाल्यास खर्चात वाढ आणि अपेक्षित परतावा कमी होऊ शकतो. तसेच, कंपन्यांचे कर्ज प्रोफाइल (Debt Profiles) आणि औद्योगिक ग्राहकांकडून दीर्घकाळासाठी योग्य दर मिळवण्याची त्यांची क्षमता यावरही बाजाराचे लक्ष असेल.