नवीकरणीय ऊर्जा मंत्रालयाने (MNRE) 'कॉन्सन्ट्रेटिंग सोलर थर्मल' (CST) तंत्रज्ञानासाठी प्रस्तावांचे आवाहन केले आहे. उद्योगांमधील जीवाश्म इंधनाचा वापर कमी करून ऊर्जा कार्यक्षमता वाढवणे हा यामागचा मुख्य उद्देश आहे.
उद्योगांसाठी नवी संधी
केंद्रीय नवीकरणीय ऊर्जा मंत्रालयाने (MNRE) आता 'कॉन्सन्ट्रेटिंग सोलर थर्मल' (CST) तंत्रज्ञानावर आपले लक्ष केंद्रित केले आहे. भारताच्या औद्योगिक क्षेत्रात ऊर्जेचा वापर मोठ्या प्रमाणात होतो आणि त्यासाठी अद्यापही कोळसा किंवा गॅससारख्या जीवाश्म इंधनांवर अवलंबून राहावे लागते. हे नवीन तंत्रज्ञान उत्पादकांना या इंधनांना पर्याय म्हणून स्वच्छ सौर ऊर्जा वापरण्यास मदत करेल.
तांत्रिक आव्हाने आणि उपाय
सध्याच्या सौर फोटोव्होल्टेइक (PV) तंत्रज्ञानाद्वारे प्रामुख्याने वीज निर्मिती केली जाते, परंतु स्टील, सिमेंट किंवा अन्न प्रक्रिया उद्योगांना अत्यंत उच्च तापमानाची उष्णता लागते. CST तंत्रज्ञान आरशांचा वापर करून सूर्यप्रकाश एका ठिकाणी केंद्रित करते आणि थेट उष्णता निर्माण करते. मात्र, 'तापमानातील तफावत' (Temperature Gap) भरून काढण्यासाठी मंत्रालय आता सौर थर्मलला हीट पंप किंवा कंप्रेस्ड एअर स्टोरेज सिस्टिमसोबत जोडून हायब्रीड मॉडेल्स विकसित करण्याचा प्रयत्न करत आहे.
गुंतवणूकदारांसाठी काय आहे महत्त्वाचे?
ही तंत्रज्ञान सध्या सुरुवातीच्या संशोधन टप्प्यात (R&D) आहेत. मोठ्या प्रमाणावर व्यावसायिक अंमलबजावणीसाठी अजून काही वर्षांचा कालावधी लागू शकतो. तरीही, कॅपिटल गुड्स, औद्योगिक बॉयलर आणि रिन्युएबल एनर्जी क्षेत्रातील कंपन्यांसाठी हे एक महत्त्वाचे संकेत आहेत. भविष्यात जर हे पायलट प्रोजेक्ट्स यशस्वी झाले, तर औद्योगिक उपकरणांच्या पुरवठादारांसाठी एक मोठी बाजारपेठ खुली होऊ शकते. गुंतवणूकदारांनी मात्र यातील उच्च भांडवली खर्च (CAPEX) आणि जमिनीची उपलब्धता यांसारख्या आव्हानांकडे लक्ष देणे गरजेचे आहे.