जुलाई आणि ऑगस्ट २०२६ मध्ये ग्रिड इन्फ्रास्ट्रक्चरच्या दिरंगाईमुळे **१,८३५ दशलक्ष युनिट्स** नूतनीकरणक्षम ऊर्जा वाया गेली आहे. वीज निर्मितीतील वाढ आणि ट्रान्समिशन क्षमता यांच्यातील या दरीमुळे डेव्हलपर्सच्या महसुलावर मोठा परिणाम होण्याची शक्यता आहे.
भारताची नूतनीकरणक्षम ऊर्जेच्या (Renewable Energy) क्षेत्रातील झेप सध्या एका मोठ्या व्यावहारिक अडथळ्याला तोंड देत आहे. ऊर्जा निर्मितीचा वेग वाढला असला तरी, तिला सामावून घेणारी आपली ग्रिड यंत्रणा अजूनही अपुरी पडत आहे. जुलै आणि ऑगस्ट २०२६ मध्ये देशात एकूण १,८३५ दशलक्ष युनिट्स इतकी स्वच्छ वीज वाया गेली, ज्याला उद्योगात 'कर्टेलमेंट' (Curtailment) असे म्हटले जाते. यामध्ये १,४६२ दशलक्ष युनिट्स सौर ऊर्जा आणि ३७३ दशलक्ष युनिट्स पवन ऊर्जेचा समावेश होता. विशेष म्हणजे, सौर ऊर्जा प्रकल्पांसाठी हे एकूण उत्पादनाच्या सुमारे ४.२% होते.
डेव्हलपर्सवर आर्थिक परिणाम
गुंतवणूकदारांसाठी ही मोठी चिंतेची बाब आहे, कारण वीज निर्मिती होऊनही ती ग्रिडपर्यंत पोहोचत नसल्याने डेव्हलपर्सना ती विकता येत नाही. अनेक दीर्घकालीन करारांमध्ये अशा नुकसानीची भरपाई मिळण्याबाबत स्पष्टता नाही. प्रकल्प तयार असूनही वीज वाहून नेण्यासाठी ट्रान्समिशन लाईन नसल्यामुळे अनेक प्रकल्प बंद स्थितीत राहतात, परिणामी कंपन्यांचा कॅश फ्लो (Cash Flow) अपेक्षेपेक्षा कमी होतो.
पायाभूत सुविधांचा बॅकलॉग
२०२६ च्या मध्यापर्यंत, नवीन सुरू झालेल्या सुमारे एक-तृतीयांश नूतनीकरणक्षम ऊर्जा प्रकल्पांना ग्रिड कनेक्टिव्हिटीच्या समस्यांचा सामना करावा लागत आहे. ट्रान्समिशन इन्फ्रास्ट्रक्चर निर्मितीचा वेग हा वीज निर्मितीच्या क्षमतेपेक्षा खूपच कमी असल्याने हा 'बॉटलनेक' (Bottleneck) तयार झाला आहे.
PM-Dhara योजनेचा दिलासा
या समस्येवर मात करण्यासाठी सरकारने ३० सप्टेंबर २०२६ रोजी ₹१.८६ लाख कोटींची 'PM-Dhara' योजना जाहीर केली आहे. या योजनेचा मुख्य उद्देश ट्रान्समिशन लाईनचे जाळे जलद गतीने विस्तारणे आणि साठवणुकीची सोय करणे हा आहे. सौर किंवा पवन प्रकल्प सुरू होण्यापूर्वीच ट्रान्समिशन लाईन तयार असावी, यावर आता सरकारचा विशेष भर आहे.
गुंतवणूकदारांनी काय पाहावे?
येत्या काळात PM-Dhara योजनेची अंमलबजावणी किती वेगाने होते, हे पाहणे महत्त्वाचे ठरेल. ज्या कंपन्या ट्रान्समिशन आणि डिस्ट्रिब्युशन क्षेत्रात कार्यरत आहेत, त्यांच्या ऑर्डर बुकमध्ये वाढ होण्याची शक्यता आहे. दुसरीकडे, शुद्ध नूतनीकरणक्षम ऊर्जा कंपन्यांच्या शेअर्समध्ये गुंतवणूक करताना, त्या कंपनीचे प्रकल्प ग्रिड निर्बंधांपासून किती सुरक्षित आहेत, याचा आढावा घेणे गुंतवणुकीच्या दृष्टीने निर्णायक ठरेल.