Whalesbook
जानेवारी ते मार्च 2026 या तिमाहीत India च्या सौर ऊर्जा क्षेत्राने जबरदस्त कामगिरी केली. 15.3 गिगावॅट्स (GW) क्षमतेची वाढ नोंदवण्यात आली, जी मागील वर्षाच्या (Q1 2025) 6.3 GW च्या तुलनेत 143% जास्त आहे. मागील तिमाहीच्या (Q4 2025) तुलनेतही 49% वाढ झाली आहे. एकूण नवीन वीज क्षमता जोडणीत सौर ऊर्जेचा वाटा तब्बल 77% राहिला. यामुळे मार्च 2026 पर्यंत India ची एकूण सौर क्षमता 152 GW पर्यंत पोहोचली आहे, जी देशाच्या एकूण वीज क्षमतेच्या 28% आणि एकूण अपारंपरिक ऊर्जा मिश्रणातील 55% आहे.
या अभूतपूर्व वाढीमागे मुख्य कारण होते, जून 2026 पासून लागू होणारी ALMM List-II ही नियमावली. यानुसार सरकारी प्रकल्पांमध्ये देशात उत्पादित झालेल्या सौर पेशी (Solar Cells) वापरणे बंधनकारक होणार आहे. या नियमावलीमुळे आणि देशांतर्गत DCR (Domestic Content Requirement) पेशींच्या मर्यादित उपलब्धतेच्या चिंतेमुळे, तसेच मॉड्यूलच्या वाढत्या किमतींमुळे विकासकांनी जुन्या नियमांनुसार प्रकल्प वेळेत पूर्ण करण्यासाठी धाव घेतली. यासोबतच, Inter-State Transmission System (ISTS) चार्जमधील संभाव्य कपात आणि PM-KUSUM योजनेअंतर्गत सुरू असलेले काम यामुळेही अनेक प्रकल्प पूर्णत्वास गेले. विशेषतः गुजरातने सुमारे 40% तर राजस्थानने 39% योगदान देत या तिमाहीत आघाडी घेतली.
या रेकॉर्डब्रेक आकडेवारीच्या पार्श्वभूमीवर, एक चिंताजनक कल दिसून येत आहे: भविष्यातील प्रोजेक्ट्सच्या उभारणीची गती मंदावली आहे. Q1 2026 मध्ये सौर ऊर्जा निविदा (Tender) घोषणांमध्ये वार्षिक आधारावर 68% ची मोठी घट होऊन त्या फक्त 3 GW पर्यंत पोहोचल्या, जरी तिमाही-दर-तिमाही 2 पट वाढ झाली आहे. त्याचप्रमाणे, लिलावाखालील (Auctioned) सौर क्षमतेतही 64% ची लक्षणीय घट होऊन ती 4 GW वर आली. भविष्यातील वाढीचा एक महत्त्वाचा सूचक (Leading Indicator) असलेल्या या नवीन प्रोजेक्ट पाइपलाइनमधील घसरण, Q1 मधील वाढीच्या अगदी विरुद्ध चित्र दर्शवते. यामुळे आगामी तिमाहीत सौर क्षमता जोडणीची गती मंदाण्याची शक्यता आहे. शिवाय, TOPCon DCR मॉड्यूल्स वापरणाऱ्या मोठ्या सौर प्रकल्पांची सरासरी किंमत तिमाही-दर-तिमाही किंचित कमी झाली असली, तरी मागील वर्षाच्या तुलनेत 6% ने जास्त आहे, जे खर्चावरील सातत्यपूर्ण दबाव दर्शवते.
2026 पर्यंत जगातील दुसरी सर्वात मोठी सौर बाजारपेठ बनण्याच्या मार्गावर असलेल्या India मध्ये NTPC, Adani Green Energy, JSW Energy आणि Tata Power सारखे मोठे खेळाडू आहेत. मात्र, त्यांच्या व्हॅल्युएशनमध्ये (Valuation) मोठे फरक आहेत. सरकारी कंपनी NTPC चा P/E रेशो साधारण 15.4x-24.1x आहे, जो तुलनेने संयमित दिसतो. याउलट, Adani Green Energy चा P/E रेशो 130x-146x TTM आहे, जो खूपच जास्त आहे. हे उच्च P/E रेशो भविष्यातील मोठ्या वाढीच्या अपेक्षा दर्शवतात, पण यात व्हॅल्युएशनचा धोका (Valuation Risk) देखील आहे, कारण सध्याच्या शेअर किमतीत भविष्यातील वाढ आधीच समाविष्ट झालेली असू शकते. JSW Energy आणि Tata Power यांचे P/E रेशो अनुक्रमे 32.8x-41.4x आणि 34.7x-37.5x आहेत, जे त्यांच्या भविष्यातील कामगिरीबद्दल बाजारात असलेला विश्वास दर्शवतात.
या विक्रमी तिमाहीनंतरही काही संरचनात्मक आव्हाने कायम आहेत. अपुऱ्या ग्रिड इन्फ्रास्ट्रक्चरमुळे (Grid Infrastructure) वेगाने वाढणाऱ्या अपारंपरिक ऊर्जा क्षमतेला सामावून घेणे कठीण जात आहे, ज्यामुळे सौर ऊर्जा वाया जाण्याची (Curtailment) समस्या आहे. विशेषतः राजस्थानसारख्या सौरऊर्जा-समृद्ध राज्यांमध्ये, ट्रान्समिशन मर्यादांमुळे दररोज 1,500-2,000 MW वीज गमवावी लागते. उपकरणे मिळण्यास होणारा विलंब, Power Purchase Agreements (PPAs) चा वाढता बॅकलॉग आणि उत्पादन क्षमता व ट्रान्समिशन विस्तारानुसार क्षमता जोडणी न झाल्यास 2026 मध्ये वाढीमध्ये तफावत राहण्याची शक्यता याबद्दल विश्लेषकांनी चिंता व्यक्त केली आहे. Q1 मधील धोरण-आधारित वाढ, भविष्यातील घटणारी पाइपलाइन आणि खर्चाचा दबाव पाहता, सध्याची गती टिकून राहणे कठीण वाटत आहे, विशेषतः Adani Green Energy आणि JSW Energy सारख्या उच्च व्हॅल्युएशन असलेल्या कंपन्यांसाठी.