लडाखमधील रहिवासी आता पारंपरिक मातीच्या छपरांच्या जागी महागड्या टिन आणि काँक्रिटच्या छपरांचा वापर करत आहेत. वाढत्या मुसळधार पावसामुळे घरांचे संरक्षण करणे हा मुख्य उद्देश बनला आहे.
हवामान बदलाचा फटका आता लडाखसारख्या उंच पर्वतीय प्रदेशालाही बसू लागला आहे. येथील पारंपरिक घरांची रचना अनेक शतकांपासून चालत आलेली आहे. मातीच्या विटा आणि मातीचे छत हे येथील घरांचे वैशिष्ट्य होते, जे थंडीत उबदार आणि उन्हाळ्यात थंड वातावरण राखण्यास मदत करत असे. मात्र, वाढत्या आणि तीव्र पावसामुळे आता या पारंपरिक घरांना धोका निर्माण झाला आहे.
घरांच्या छपरांवरील खर्चाचा आकडा
पावसामुळे घरांचे नुकसान टाळण्यासाठी आणि गळती थांबवण्यासाठी स्थानिक रहिवासी आता महागड्या पण टिकाऊ अशा टिनच्या पत्र्यांचा आणि काँक्रिटच्या छपरांचा वापर करत आहेत. एका अहवालानुसार, पारंपरिक छप्पर बदलून नवीन टिनचे छत बसवण्यासाठी रहिवाशांना तब्बल ₹2.8 लाखांपर्यंत खर्च येत आहे. डोंगराळ भागात सिमेंट आणि लोखंडासारखे बांधकाम साहित्य पोहोचवणे हे एक मोठे आव्हान आहे, त्यामुळे हा खर्च आणखी वाढतो.
हवामानातील बदल आणि बांधकाम?
भारतीय हवामान विभागाच्या (IMD) नोंदीनुसार, लडाखमध्ये अचानक येणाऱ्या आणि कमी वेळात जास्त पाऊस पडण्याच्या घटनांमध्ये वाढ झाली आहे. त्यामुळे, कोरड्या हवामानासाठी तयार केलेली मातीची घरे आता या बदललेल्या परिस्थितीला तोंड देऊ शकत नाहीत. बासगो, खारदुंग आणि दिस्कित सारख्या भागांतील रहिवाशांनी सांगितले की, मातीच्या छपरांच्या दुरुस्तीवर होणारा वारंवारचा खर्च पाहता, काँक्रिट किंवा टिनचे छत हा एक व्यवहार्य पर्याय ठरत आहे, जरी तो अधिक महागडा असला तरी.
वारसा आणि भविष्यातील बांधकाम पद्धती
पारंपरिक मातीच्या घरांच्या रचनेत होणारा हा बदल सांस्कृतिक वारसा जपणारे तज्ज्ञ आणि संस्थांसाठी चिंतेचा विषय बनला आहे. हिमालयन कल्चरल हेरिटेज फाउंडेशनच्या तज्ज्ञांच्या मते, आधुनिक साहित्य वापरताना स्थानिक सौंदर्य आणि टिकाऊ बांधकाम तंत्रांचा विचार केला जात नाहीये. त्यामुळे, भविष्यात लडाखच्या घरांचे स्वरूप कसे असेल, हा एक प्रश्न आहे. तसेच, सरकार नवीन धोरणे किंवा बांधकाम नियमावली आणेल का, जेणेकरून कमी खर्चात हवामानाला तोंड देणारी आणि स्थानिक वारसा जपणारी घरे बांधता येतील, याकडे सर्वांचे लक्ष लागले आहे.