भारतातील घरांचा 'बिग साइज' ट्रेंड: परवडणाऱ्या घरांचा तुटवडा, श्रीमंतांची चलती!

घरांचा आकार वाढला, खिशाला कात्री

गेल्या दोन वर्षांत भारतातील टॉप सात शहरांमधील घरांच्या सरासरी आकारात 17% ने वाढ झाली आहे. पूर्वी जी घरं सरासरी 1,420 स्क्वेअर फूट असायची, ती आता वाढून सरासरी 1,676 स्क्वेअर फूट झाली आहेत. विशेषतः नॅशनल कॅपिटल रिजन (NCR) मध्ये हा ट्रेंड अधिक स्पष्ट दिसतो, जिथे घरांचा आकार तब्बल 30% ने वाढून सुमारे 2,466 स्क्वेअर फूट झाला आहे. धक्कादायक बाब म्हणजे, NCR मधील नवीन प्रोजेक्ट्सपैकी 80% घरं ही ₹1.5 कोटींपेक्षा जास्त किमतीची लक्झरी घरं आहेत. यामुळे घरांच्या एकूण किमतीत मोठी वाढ झाली आहे. हा बदल दर्शवतो की मार्केट श्रीमंत वर्ग आणि त्यांच्या जीवनशैलीच्या अपेक्षांनुसार चालत आहे, जिथे परवडण्यापेक्षा प्रीमियम लिव्हिंगला महत्त्व दिले जात आहे. लक्झरी घरांची मागणी इतकी वाढली आहे की 2025 च्या पहिल्या सहामाहीत विक्रीत 85% ची प्रचंड वाढ झाली आहे. मोठ्या शहरांमधील एकूण घरांच्या विक्रीत लक्झरी सेगमेंटचा वाटा आता 25% पेक्षा जास्त झाला आहे.

जुन्या ट्रेंडला छेद, वाढती दरी

कोरोनानंतर घरांच्या आकारात वाढ होण्याचा ट्रेंड वेगाने वाढला आहे. 2019 ते 2025 दरम्यान, मोठ्या शहरांमधील घरांचा सरासरी आकार 45% ने वाढला आहे. NCR मध्ये तर हा आकडा चिंताजनक आहे, जिथे सहा वर्षांत घरांचा सरासरी आकार तब्बल 97% ने वाढला आहे. DLF, Godrej Properties, Lodha Group आणि Oberoi Realty सारखे मोठे डेव्हलपर्स (Developers) आता लक्झरी प्रोजेक्ट्सवर जास्त लक्ष केंद्रित करत आहेत. मात्र, मोठ्या आणि प्रीमियम घरांवर लक्ष केंद्रित केल्यामुळे सामान्य लोकांसाठी घर खरेदीची क्षमता आणखी कमी होत आहे. प्रॉपर्टीच्या प्रति स्क्वेअर फूट किमतीत वाढ झाली असली तरी, घरांचा आकार वाढल्यामुळे एकूण व्यवहार मूल्य (ticket price) लक्षणीयरीत्या वाढत आहे. यामुळे पहिल्यांदा घर घेणाऱ्या किंवा मध्यमवर्गीय खरेदीदारांसाठी मार्केटमध्ये प्रवेश करणे अधिक कठीण होत आहे. अनेक मेट्रो शहरांमध्ये परवडण्याक्षमता निर्देशांक (Affordability Index) गेल्या पाच वर्षांतील नीचांकी पातळीवर पोहोचले आहेत. EMI-to-income ratio वाढल्याने लोकांवर ताण येत आहे. भारताची GDP वाढ चांगली असली तरी, लोकांचे डिस्पोजेबल उत्पन्न (Disposable Income) समान गतीने वाढत नाहीये, त्यामुळे अनेक प्रमुख मार्केटमध्ये घरांच्या किमती उत्पन्नापेक्षा जास्त वेगाने वाढत आहेत.

भविष्यातील धोके आणि बाजारपेठेचे विभाजन

लक्झरी घरांच्या वाढत्या मागणीमागे काही गंभीर धोकेही आहेत. मोठ्या आणि प्रीमियम युनिट्सवर जास्त लक्ष केंद्रित केल्याने काही अल्ट्रा-लक्झरी मार्केटमध्ये जास्त इन्व्हेंटरी (inventory) तयार होऊ शकते. सध्या मागणी जास्त असली तरी, ती मुख्यत्वे उच्च उत्पन्न गटातील लोकांकडून येत आहे. त्यामुळे, आर्थिक मंदीचा फटका बसल्यास या मागणीवर परिणाम होऊ शकतो. वाढता बांधकाम खर्च आणि घरांचा वाढता आकार यामुळे डेव्हलपर्सवर नफा टिकवून ठेवण्याचे मोठे आव्हान आहे. जर व्याजदर वाढले किंवा श्रीमंत वर्गाचे डिस्पोजेबल उत्पन्न कमी झाले, तर ही मागणी अचानक कमी होऊ शकते. लक्झरी आणि मध्यम-सेगमेंटमधील किमतीतील वाढती दरी हे देखील एक मोठे आव्हान आहे, ज्यामुळे मार्केटचे आणखी विभाजन होऊ शकते आणि उच्च-श्रेणी वगळता इतर सेगमेंटमध्ये वाढ मर्यादित राहू शकते.

पुढील वाटचाल

विश्लेषकांच्या मते, सधनता आणि उच्च जीवनशैलीच्या मागणीमुळे प्रीमियम आणि लक्झरी घरांच्या सेगमेंटमध्ये वाढ कायम राहण्याची शक्यता आहे. तथापि, व्यापक मार्केटमध्ये वाढत्या व्यवहार मूल्यांना (ticket sizes) सामावून घेण्याची क्षमता आणि श्रीमंत आणि सामान्य लोकांमध्ये वाढती दरी यावर चिंता व्यक्त केली जात आहे. डेव्हलपर्स मोठ्या आकाराची घरं आणि चांगली सुविधा देण्यावर लक्ष केंद्रित करतील, पण मध्यमवर्गीयांसाठी परवडणाऱ्या घरांचे आव्हान अजूनही अनुत्तरित आहे, जे एकूण मार्केटच्या वाढीवर परिणाम करू शकते.