भारताच्या ऑफिस मार्केटमध्ये रेकॉर्ड तेजी! पण भाडेकरू जागा मिळण्यात अडचणी

ऑफिस मार्केटमध्ये काय घडले?

भारतातील प्रमुख ऑफिस मार्केटमध्ये २०२६ च्या पहिल्या तिमाहीत एक संमिश्र चित्र समोर आले. कशमन अँड वेकफिल्ड (Cushman & Wakefield) च्या अहवालानुसार, नेट ऑफिस स्पेस लीजिंगमध्ये वर्षानुवर्षे 24% ची घट होऊन ती 11.51 दशलक्ष चौरस फूट इतकी झाली. यामागे नवीन ऑफिस बिल्डिंग पूर्ण होण्यास होणारा विलंब हे मुख्य कारण होते. या विलंबांमुळे नवीन लीजसाठी जागांची उपलब्धता मर्यादित झाली आणि 2025 च्या मजबूत वर्षांनंतर बाजारात काहीशी शांतता पसरली.

एकूण लीजिंग व्हॉल्यूमने गाठला उच्चांक

त्याच वेळी, प्रमुख आठ शहरांमधील एकूण लीजिंग ऍक्टिव्हिटी (Gross Leasing) वर्षानुवर्षे 13% नी वाढून 21.89 दशलक्ष चौरस फूट पर्यंत पोहोचली. अहवालानुसार, ही गेल्या किमान पाच वर्षांतील सर्वात मजबूत तिमाही होती. यामुळे बाजारात भाडेकरूंची (Tenants) सततची आवड आणि लीजचे नूतनीकरण (Lease Renewals) तसेच प्री-लीज (Pre-Leases) यांसारख्या मोठ्या डील्स (Deals) दिसून आल्या. नवीन जागा मिळवताना अडचणी असूनही, मागणी मजबूत राहिली. बाजारातील रिकाम्या जागांचे प्रमाण (Vacancy Rates) सुमारे 13.9% पर्यंत खाली आले, कारण नवीन इमारतींपेक्षा मागणी जास्त होती.

GCCs आणि टेक कंपन्यांची जोरदार मागणी, भाडे वाढले

Global Capability Centres (GCCs) कंपन्या मागणीचे मुख्य चालक ठरल्या, ज्यांनी एकूण ऑफिस लीजपैकी सुमारे 40-50% वाटा उचलला. या कंपन्या संशोधन, विकास आणि नाविन्यपूर्णतेवर अधिक लक्ष केंद्रित करत असल्याने, त्यांना प्रीमियम, टिकाऊ आणि उच्च-गुणवत्तेच्या ऑफिस जागांची गरज आहे. यानंतर टेक्नॉलॉजी (Technology) क्षेत्राचा क्रमांक लागतो, ज्यांचा लीजिंगमध्ये सुमारे 32% वाटा आहे. फ्लेक्झिबल वर्कस्पेस (Flexible Workspace) प्रोव्हायडर्सचा वाटा 21-22% आहे, तर BFSI कंपन्या देखील सक्रिय होत्या. या सातत्यपूर्ण मागणीमुळे आणि नवीन ऑफिस पुरवठ्याच्या (Supply) मर्यादेमुळे, शहरांनुसार सरासरी भाडे 2% ते 15% ने वाढले.

मूल्यांकन आणि भविष्यातील पुरवठा

भारतातील कमर्शियल रिअल इस्टेटमधील (Commercial Real Estate) गुंतवणूकदारांचा विश्वास सेक्टरच्या मूल्यांकनात दिसून येतो. एम्बसी ऑफिस पार्क्स REIT (Embassy Office Parks REIT) चे 13 एप्रिल 2026 रोजी सुमारे 80.76 चे प्राईस-टू-अर्निंग (P/E) रेशो होते, तर बाजार भांडवल सुमारे ₹42,623.95 कोटी होते. प्रॉपर्टी डेव्हलपर DLF Ltd. चे 14 एप्रिल 2026 रोजी अंदाजे 51.12 चे P/E रेशो आणि सुमारे ₹140,696.1 कोटी बाजार भांडवल होते. हे आकडे REITs आणि डेव्हलपर्सवरील गुंतवणूकदारांचे भिन्न दृष्टिकोन दर्शवतात. कशमन अँड वेकफिल्डच्या अंदाजानुसार, बाजारात सुमारे 61 दशलक्ष चौरस फूट नवीन, उच्च-गुणवत्तेची ऑफिस स्पेस येण्याची अपेक्षा आहे. हा नवीन पुरवठा आणि सातत्यपूर्ण मागणीमुळे रिकाम्या जागांचे प्रमाण स्थिर राहण्याची शक्यता आहे. गुणवत्तेच्या इमारतींची मागणी कायम राहिल्याने भाडेवाढ सुरूच राहील.

संभाव्य धोके आणि आव्हाने

सकारात्मक दृष्टिकोन असूनही, काही धोके विचारात घेणे आवश्यक आहे. मागणीसाठी GCCs वर जास्त अवलंबून राहणे ही एक कमजोरी ठरू शकते, जर जागतिक आर्थिक परिस्थिती किंवा कंपन्यांच्या धोरणांमध्ये अचानक बदल झाला. पश्चिम आशियातील संघर्ष यांसारख्या भू-राजकीय घटनांमुळे अनिश्चितता वाढते, ज्यामुळे कॉर्पोरेट विस्तार आणि परदेशी गुंतवणूक मंदावू शकते. बाजारातील सेंटिमेंटमुळे (Market Sentiment) डील्सच्या व्हॉल्यूममध्ये चढ-उतार येऊ शकतात, परंतु मागणीचे मुख्य चालक कायम आहेत. 2026-2027 मध्ये नवीन पुरवठा मोठ्या प्रमाणात अपेक्षित आहे, विशेषतः टेक्नॉलॉजी पार्क्समध्ये. जर मागणीनुसार पुरवठा वाढला नाही, तर स्थानिक पातळीवर अतिरिक्त पुरवठ्याची (Oversupply) समस्या निर्माण होऊ शकते. एम्बसी ऑफिस पार्क्स REIT सारख्या कंपन्यांसाठी 80.76 चा उच्च P/E रेशो सूचित करतो की गुंतवणूकदारांच्या अपेक्षा जास्त आहेत, त्यामुळे संभाव्य धोके टाळण्यासाठी वाढीचे अंदाज पूर्ण करणे आवश्यक आहे.

भविष्यवेध: सातत्यपूर्ण वाढ आणि गुणवत्तेवर लक्ष

उद्योग क्षेत्रातील अंदाज सकारात्मक आहेत, ज्यात 2026 मध्ये भारताच्या ऑफिस मार्केटमध्ये 70-75 दशलक्ष चौरस फूट लीजिंगची अपेक्षा आहे. नवीन पुरवठा सुमारे 60-65 दशलक्ष चौरस फूट अपेक्षित आहे, ज्यामुळे मागणी आणि पुरवठ्यात संतुलन राहील. बाजारात अधिक प्रीमियम जागा दिसण्याची शक्यता आहे, ज्यात ग्रीन-सर्टिफाइड (Green-Certified) आणि टेक-एनेबल्ड (Tech-Enabled) इमारतींना जास्त पसंती दिली जाईल. भाडेकरू आता उच्च-गुणवत्तेच्या मालमत्ता, सोयीस्कर ठिकाणे आणि आधुनिक कामाच्या गरजा पूर्ण करणाऱ्या फ्लेक्झिबल जागांना प्राधान्य देत आहेत. जे डेव्हलपर्स या आधुनिक, पर्यावरणपूरक आणि लवचिक ऑफिस जागा देऊ शकतील, त्यांची कामगिरी चांगली राहण्याची अपेक्षा आहे.