Northeast Frontier Railway (NFR) ने एआय-आधारित तंत्रज्ञान आणि 'प्लॅन बी' वापरून २०२६ च्या पहिल्या नऊ महिन्यांत २५५ संभाव्य हत्ती-ट्रेन अपघात यशस्वीरित्या टाळले आहेत.
भारतीय रेल्वेच्या महत्त्वाच्या विभागांपैकी एक असलेल्या Northeast Frontier Railway (NFR) ने या वर्षाच्या पहिल्या ९ महिन्यांत (जानेवारी ते सप्टेंबर २०२६) २५५ हत्ती-ट्रेन अपघातांना रोखण्यात यश मिळवले आहे. अलीपूरद्वार, लमडिंग, तिनसुकिया आणि रांगिया या विभागांमधील संवेदनशील पट्ट्यांमध्ये हे तंत्रज्ञान प्रभावी ठरले आहे.
अत्याधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर
रेल्वे प्रशासनाने हत्तींच्या मार्गिकेत होणारे अपघात रोखण्यासाठी एक बहुस्तरीय सुरक्षा धोरण अवलंबले आहे. यामध्ये 'इंट्र्युजन डिटेक्शन सिस्टम' (IDS) चा वापर केला जात आहे, जी 'डिस्ट्रिब्युटेड अकौस्टिक सिस्टम' (DAS) तंत्रज्ञानावर आधारित आहे. हे यंत्र रेल्वे रुळांच्या आसपास हत्तींची हालचाल ओळखताच कंट्रोल रूमला त्वरित अलर्ट पाठवते. यामुळे ट्रेनचा वेग मर्यादित करणे सोपे जाते आणि अचानक ब्रेक लावण्याची वेळ येत नाही, ज्यामुळे ट्रेनचे इंजिन आणि डब्यांचे होणारे नुकसान टळते.
अनोखा 'प्लॅन बी' (Plan Bee)
हाय-टेक सेन्सर्ससोबतच, रेल्वेने 'प्लॅन बी' नावाचा एक प्रभावी उपायही अंमलात आणला आहे. यामध्ये मधमाश्यांच्या गुणगुणण्याचा आवाज (Acoustic Deterrent) तयार केला जातो, जो ऐकताच हत्ती रुळांपासून लांब राहतात. या डिजिटल आणि ध्वनी तंत्रज्ञानासोबतच, वन्यप्राण्यांसाठी अंडरपास आणि कचरा व्यवस्थापनावरही विशेष भर दिला जात आहे, जेणेकरून अन्नाच्या शोधात हत्ती रुळांकडे आकर्षित होणार नाहीत.
रेल्वेच्या कार्यक्षमतेवर सकारात्मक परिणाम
वन्यप्राण्यांच्या पट्ट्यातील हे अपघात रोखल्यामुळे रेल्वेच्या वेळापत्रकावर होणारा विपरीत परिणाम कमी झाला आहे. मालवाहतुकीत होणारे विलंब आणि अनपेक्षित मेंटेनन्सचा खर्च कमी झाल्यामुळे NFR च्या कार्यक्षमतेत मोठी वाढ झाली आहे. भारतीय रेल्वेच्या आधुनिकीकरणासाठी हा प्रयोग एक आदर्श मॉडेल ठरत आहे.