भारतीय रेल्वे आता मालवाहतूक अधिक कार्यक्षम बनवण्यासाठी आर्टिफिशिअल इंटेलिजन्स (AI) चा वापर करत आहे. व्हॅगनच्या देखभालीसाठी आणि मालाची वेळेवर पोहोच सुनिश्चित करण्यासाठी हे तंत्रज्ञान वापरले जाणार असून, रस्ते वाहतुकीकडून मार्केट शेअर मिळवण्याचा रेल्वेचा प्रयत्न आहे.
भारतीय रेल्वे आता मालवाहतुकीच्या देखभालीसाठी पारंपारिक पद्धतींना फाटा देऊन डिजिटल आणि डेटा-आधारित प्रणालीकडे वळली आहे. यासाठी Machine Vision Inspection Systems (MVIS) सारखी प्रगत AI तंत्रज्ञान तैनात करण्यात आली आहेत. यामध्ये बसवलेले कॅमेरे ट्रेन धावत्या अवस्थेत असतानाच व्हॅगनमधील तांत्रिक त्रुटी शोधून काढतात, ज्यामुळे मॅन्युअल तपासणीची गरज कमी झाली आहे.\n\n### तंत्रज्ञानाची मोठी झेप\n\nया आधुनिकीकरणाचा केंद्रबिंदू म्हणजे 'प्रोजेक्ट दृष्टी' (Project DRISHTI), जो IIT Guwahati च्या सहकार्याने विकसित केला आहे. याव्यतिरिक्त, रेल्वेने 24 'व्हील इम्पॅक्ट लोड डिटेक्टर्स' (WILD) आणि 25 'ऑनलाइन मॉनिटरिंग ऑफ रोलिंग स्टॉक' (OMRS) यंत्रणा कार्यान्वित केल्या आहेत. या यंत्रणा थर्मल पॅटर्न आणि उपकरणांची झीज यावर बारीक लक्ष ठेवतात, ज्यामुळे बिघाड होण्याआधीच दुरुस्ती करणे शक्य होत आहे.\n\n### धोरणात्मक उद्दिष्टे आणि मार्केट शेअर\n\nपुढील 5 ते 10 वर्षांत मालवाहतुकीतील आपला वाटा 40% पर्यंत नेण्याचे रेल्वेचे मोठे ध्येय आहे. रस्ते वाहतुकीशी स्पर्धा करण्यासाठी रेल्वेने 'मदत' (Madad) नावाचे ग्रीव्हन्स पोर्टलही सुरू केले आहे, ज्यामुळे ग्राहकांना आपल्या मालाच्या स्थितीबाबत थेट माहिती मिळेल.\n\n### आर्थिक आणि तांत्रिक आव्हाने\n\nतंत्रज्ञानातील हे बदल महत्त्वाचे असले तरी, रेल्वेसमोर काही मोठे अडथळे आहेत. रेल्वेचे ऑपरेटिंग मार्जिन अत्यंत कमी आहे आणि Indian Railway Finance Corporation (IRFC) द्वारे मोठ्या प्रमाणावर कर्ज व्यवस्थापन सुरू आहे. जुन्या पायाभूत सुविधांमध्ये AI एकत्रीकरण करणे खर्चिक ठरू शकते. तसेच, वाढत्या डिजिटल अवलंबनामुळे सायबर सुरक्षेचे (Cybersecurity) नवे आव्हानही रेल्वेसमोर उभे राहिले आहे. या आधुनिकीकरणामुळे रेल्वेच्या मालमत्ता वापरामध्ये सुधारणा होते का, याकडे आता गुंतवणूकदार आणि विश्लेषकांचे लक्ष लागले आहे.