निवृत्तीनंतरच्या गरजांसाठी केवळ नॅशनल पेन्शन सिस्टीम (NPS) वर अवलंबून राहणे पुरेसे ठरणार नाही, असा इशारा आर्थिक तज्ज्ञ देत आहेत. मोठा कॉर्पस (corpus) असला तरी, ॲन्युइटी (annuity) संरचना आणि महागाईमुळे मासिक उत्पन्न कमी पडू शकते. त्यामुळे, नियमित उत्पन्नासाठी पोर्टफोलिओमध्ये विविधता आणणे गरजेचे आहे.
Detailed Coverage
NPS कॉर्पसची मर्यादा
अनेक भारतीय गुंतवणूकदार NPS ला निवृत्ती नियोजनासाठी एक महत्त्वाचे साधन मानतात. याचे मुख्य कारण म्हणजे यातील टॅक्सचे फायदे (tax advantages) आणि दीर्घकालीन संपत्ती निर्माण करण्याची क्षमता. मात्र, केवळ एकूण कॉर्पसच्या आकारावर लक्ष केंद्रित करणे ही एक मोठी चूक ठरू शकते, असा इशारा आता आर्थिक नियोजक (financial planners) देत आहेत.
ॲन्युइटी पेआउटचे आव्हान
NPS चे एक महत्त्वाचे वैशिष्ट्य म्हणजे, वयाच्या 60 व्या वर्षी पोहोचल्यावर जमा झालेल्या कॉर्पसपैकी किमान 40% रक्कम ॲन्युइटी (Annuity) खरेदी करण्यासाठी वापरावी लागते. या ॲन्युइटीतून पेन्शन म्हणून निश्चित मासिक उत्पन्न मिळते. मात्र, सध्याचे ॲन्युइटी दर (annuity rates) अपेक्षेपेक्षा कमी मासिक पेन्शन देऊ शकतात. जर एखाद्या गुंतवणूकदाराने मोठा कॉर्पस जमा केला असेल, पण ॲन्युइटीवर कमी व्याजदर मिळाला, तर वाढत्या खर्चांसाठी हे मासिक उत्पन्न कमी पडू शकते. यामुळे निवृत्तीनंतर उत्पन्नात मोठी तफावत निर्माण होऊ शकते.
महागाई आणि आरोग्य खर्च
अनेकदा दुर्लक्षित केली जाणारी दुसरी महत्त्वाची बाब म्हणजे महागाईचा (inflation) अनेक दशकांवर होणारा परिणाम. आजच्या खर्चावर आधारित निवृत्ती नियोजन करणे धोकादायक आहे, कारण पैशाची खरेदी शक्ती (purchasing power) कालांतराने कमी होते. विशेषतः आरोग्य सेवा, अन्न आणि दैनंदिन गरजांचा खर्च लक्षणीयरीत्या वाढतो. जर निवृत्तीसाठी जमा केलेल्या रकमेचा अंदाज महागाई विचारात घेऊन केला नसेल, तर बचत अपेक्षेपेक्षा लवकर संपू शकते. आरोग्य खर्चात तर महागाई दरापेक्षा जास्त वाढ होऊ शकते, ज्यामुळे अचानक आलेल्या वैद्यकीय खर्चांमुळे निवृत्ती निधी लवकर संपुष्टात येऊ शकतो.
वैविध्यपूर्ण धोरण (Diversified Strategy)
एकाच योजनेवर अवलंबून राहण्याचा धोका कमी करण्यासाठी, आर्थिक सल्लागार (financial advisors) निवृत्ती नियोजनासाठी बहुस्तरीय दृष्टिकोन (multi-layered approach) सुचवतात. NPS एक सुरक्षित आणि टॅक्स-कार्यक्षम आधार प्रदान करते, परंतु त्याला इतर गुंतवणूक पर्यायांसह पूरक (complement) करण्याची शिफारस केली जाते. यामध्ये पब्लिक प्रॉव्हिडंट फंड (PPF) सारख्या सरकारी सुरक्षा देणाऱ्या योजना आणि म्युच्युअल फंड (Mutual Funds) यांचा समावेश असू शकतो, जे दीर्घकालीन वाढ आणि भांडवली वृद्धीची (capital appreciation) क्षमता देतात. विविध मालमत्ता वर्गांमध्ये (asset classes) गुंतवणूक पसरवून, व्यक्ती अनेक उत्पन्नाचे स्रोत (income streams) तयार करू शकते. यामुळे, जरी NPS ॲन्युइटीसारखा एखादा घटक कमी कामगिरी करत असेल, तरी पोर्टफोलिओचे इतर भाग राहणीमानाचा दर्जा टिकवून ठेवण्यासाठी आवश्यक तरलता (liquidity) प्रदान करू शकतात. पुढील पायरी म्हणजे, गुंतवणूकदारांनी त्यांच्या अंदाजित निवृत्ती खर्चाचा आढावा घेणे, महागाईचा अंदाज लावणे आणि विविध साधनांच्या मिश्रणातून या समायोजित लक्ष्यांपर्यंत पोहोचण्यासाठी सध्याचा मासिक बचत दर पुरेसा आहे की नाही हे तपासणे.