गुंतवणुकीच्या प्रवासात जसजसा काळ पुढे सरकतो, तसतसे परताव्याचे प्रमाण वाढत जाते. भारतीय गुंतवणूकदारांनी गुंतवणुकीचा हा 'कंपाउंडिंग'चा इंजिन समजून घेणे गरजेचे आहे, पण त्याच वेळी बाजारातील अस्थिरतेपासून सावध राहणेही तितकेच महत्त्वाचे आहे.
कंपाउंडिंगच्या संकल्पनेला डोंगरावरून खाली येणाऱ्या बर्फाच्या गोळ्याची (Snowball) उपमा दिली जाते. सुरुवातीला हा गोळा लहान असतो आणि त्याचा आकार वाढायला वेळ लागतो. मात्र, जसा तो खाली येतो, तसा तो अधिक बर्फ गोळा करून वेगाने मोठा होतो. गुंतवणुकीच्या जगातही असेच घडते. शेवटच्या वर्षांत तुमच्या पोर्टफोलिओची वाढ प्रचंड वेगाने होते, कारण तुम्ही जमा केलेली मूळ रक्कम (Base Capital) इतकी मोठी झालेली असते की, त्यावर मिळणारा परतावा हा सुरुवातीच्या गुंतवणुकीपेक्षा कितीतरी जास्त असतो.
१० टक्क्यांचा फरक
अनेक भारतीय गुंतवणूकदारांना सुरुवातीची काही वर्षे कठीण वाटतात, कारण पोर्टफोलिओचा आकार लहान असतो. पण एकदा का तुम्ही १० वर्षांहून अधिक काळ गुंतवणूक टिकवून ठेवली, की त्याच १० टक्के परताव्याचा आकडा तुमच्या एकूण संपत्तीच्या तुलनेत खूप मोठा ठरतो. अनेक संशोधनांनुसार, २० वर्षांच्या गुंतवणुकीत शेवटच्या ५ वर्षांत मिळणारा परतावा हा पहिल्या १० वर्षांच्या एकूण परताव्यापेक्षा जास्त असू शकतो.
'सिक्वेन्स ऑफ रिटर्न्स' रिस्क
कागदावर हे गणित सोपे वाटत असले तरी प्रत्यक्षात बाजारातील अस्थिरतेचा धोका असतो. जर तुमच्या मुलांचे शिक्षण किंवा निवृत्तीसारखे महत्त्वाचे ध्येय अवघ्या २-३ वर्षांवर आले असेल आणि त्याच वेळी बाजारात १५ ते २० टक्क्यांची घसरण झाली, तर तुमच्या वर्षानुवर्षांच्या मेहनतीवर पाणी फिरू शकते. यालाच 'सिक्वेन्स ऑफ रिटर्न्स रिस्क' म्हणतात.
जोखीम कशी कमी करावी?
१. डी-रिस्किंग (De-risking): ध्येय जवळ आल्यावर इक्विटीमधून पैसे हळूहळू डेट फंड, फिक्स्ड डिपॉझिट (FD) किंवा लिक्विड स्कीममध्ये वळवा.
२. वारंवार फंड बदलणे टाळा: केवळ 'हॉट' फंडच्या मागे धावून पोर्टफोलिओ बदलल्यास टॅक्सचा भुर्दंड बसतो आणि कंपाउंडिंगची लय बिघडते.
३. महागाईचा विचार: पोर्टफोलिओमधील शून्य मोजण्यापेक्षा, महागाई वाढता लक्षात घेऊन 'खरेदी शक्ती' (Purchasing Power) तपासा.
शेवटी, गुंतवणुकीत सातत्य ठेवा आणि कंपाउंडिंगला आपले काम करू द्या, पण ध्येय जवळ आल्यावर पोर्टफोलिओ सुरक्षित ठेवण्याला प्राधान्य द्या.