ऑगस्ट २०२६ मध्ये UPI व्यवहारांचा आकडा **२४.५ अब्ज** पार झाला आहे, पण त्यासोबतच सायबर फ्रॉडचे धोकेही वाढले आहेत. तुमचे पैसे सुरक्षित ठेवण्यासाठी पैसे पाठवणे आणि स्वीकारणे यातील फरक ओळखणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.
QR कोडमधील धोका ओळखा
अनेक युजर्सचा असा गैरसमज आहे की QR कोड स्कॅन केल्यावर खात्यात पैसे जमा होतात. प्रत्यक्षात, QR कोड स्कॅन करून UPI पिन टाकणे म्हणजे तुमच्या बँक खात्यातून पैसे डेबिट (Debit) करण्यासाठी परवानगी देणे होय. जर कोणी तुम्हाला रिफंड किंवा बक्षीसाच्या नावाखाली QR कोड पाठवत असेल, तर तो फसवणुकीचा प्रयत्न असू शकतो. लक्षात ठेवा, पैसे मिळवण्यासाठी पिन टाकण्याची कधीही गरज नसते.
'Collect Request' फसवणुकीपासून सावध
फसवणूक करणारे लोक 'Collect Request' चा वापर करून युजर्सना गंडा घालतात. यामध्ये तुम्हाला 'Approve' बटण दाबण्यास सांगितले जाते, ज्याचा अर्थ पैसे स्वीकारणे असा नसून, तुमचे पैसे तुमच्या खात्यातून समोरच्या व्यक्तीला पाठवणे असा होतो. कोणतीही पेमेंट रिक्वेस्ट स्वीकारण्यापूर्वी स्क्रीनवर काय लिहिले आहे, ते नीट वाचा. बँकेचा कोणताही प्रतिनिधी कधीही तुमचा UPI पिन मागत नाही.
RBI चे नियम आणि कायदेशीर मदत
जर तुमच्या खात्यातून अनधिकृत व्यवहार झाला, तर तो लवकरात लवकर रिपोर्ट करणे महत्त्वाचे आहे. RBI च्या नियमांनुसार, संशयास्पद व्यवहारानंतर ३ कामकाजाच्या दिवसांत बँकेला कळवल्यास तुमची आर्थिक जबाबदारी मर्यादित राहते. मात्र, जर तुम्ही स्वतःहून पिन शेअर केला, तर मिळणारे संरक्षण धोक्यात येऊ शकते.
कोणत्याही सायबर फसवणुकीच्या तक्रारीसाठी तुम्ही गृह मंत्रालयाची नॅशनल सायबर क्राईम हेल्पलाइन '१९३०' वर त्वरित संपर्क साधू शकता.