वारशात मिळालेले सोन्याचे दागिने मिळणे करमुक्त असले, तरी ते विकताना 'कॅपिटल गेन्स टॅक्स' लागू होतो. खरेदीची मूळ किंमत आणि होल्डिंग पिरियडच्या आधारे हा टॅक्स ठरवला जातो. मूळ बिले नसतील, तर 'फेअर मार्केट व्हॅल्यू'चा वापर करून टॅक्स कसा वाचवायचा, याची ही सविस्तर माहिती.
वारशात मिळालेले सोने विकणे ही एक मोठी आर्थिक प्रक्रिया आहे. वारशाने मिळालेले दागिने घेताना कोणतीही टॅक्स लायबिलिटी नसते, परंतु जेव्हा तुम्ही ते सोने विकता, तेव्हा सरकारकडे हा एक 'कॅपिटल ॲसेट' ट्रान्सफर मानला जातो. यामुळे तुम्हाला 'कॅपिटल गेन्स टॅक्स' भरावा लागू शकतो. तुमचा टॅक्स किती असेल, हे तुमच्याकडे असलेल्या सोन्याच्या मूळ खरेदी किमतीवर आणि ते सोने किती काळ कुटुंबाकडे होते, यावर अवलंबून असते.
होल्डिंग पिरियड कसा मोजायचा?
टॅक्सचे नियम ठरवताना तुमच्या आधीच्या मालकाचा (उदा. आई-वडील किंवा आजी-आजोबा) होल्डिंग पिरियड तुमच्या कालावधीत जोडला जातो. जर हा एकत्रित कालावधी २४ महिन्यांपेक्षा जास्त असेल, तर ते सोने 'लाँग-टर्म कॅपिटल ॲसेट' मानले जाते. सध्याच्या नियमांनुसार, अशा मालमत्तेवर १२.५% दराने लाँग-टर्म कॅपिटल गेन्स टॅक्स लागतो (इंडेक्सेशनचा लाभ मिळत नाही). जर कालावधी २४ महिन्यांपेक्षा कमी असेल, तर तो 'शॉर्ट-टर्म' नफा मानला जातो आणि तो तुमच्या इन्कम टॅक्स स्लॅबनुसार करपात्र ठरतो.
मूळ बिले नसतील तर काय करावे?
अनेकदा जुन्या दागिन्यांची खरेदी पावती मिळत नाही. अशा वेळी इन्कम टॅक्स विभाग तुम्हाला काही पर्याय देतो. जर सोने १ एप्रिल २००१ पूर्वीचे असेल, तर तुम्ही त्या तारखेची 'फेअर मार्केट व्हॅल्यू' (Fair Market Value) खरेदी किंमत म्हणून दाखवू शकता. यामुळे टॅक्सचा बोजा कमी होण्यास मदत होते. यानंतरच्या खरेदीसाठी तुम्ही सराफाकडून अधिकृत व्हॅल्युएशन रिपोर्ट घेऊ शकता. हे रेकॉर्ड्स जतन करून ठेवणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे, कारण टॅक्स असेसमेंट दरम्यान हेच तुमचे पुरावे ठरतात.
टॅक्स वाचवण्याचे मार्ग (Tax Planning)
इन्कम टॅक्स ॲक्टच्या कलम 54F अंतर्गत, जर तुम्ही सोन्याच्या विक्रीतून मिळालेली रक्कम भारतात नवीन 'रेसिडेन्शियल प्रॉपर्टी' खरेदी करण्यासाठी वापरली, तर तुम्ही कॅपिटल गेन्स टॅक्समध्ये सवलत मिळवू शकता. यासाठी काही कडक अटी आणि कालमर्यादा आहेत. त्यामुळे, विक्री करण्यापूर्वी सर्व कागदपत्रे गोळा करा आणि योग्य टॅक्स प्लॅनिंगसाठी तज्ज्ञांचा सल्ला नक्की घ्या.