आयकर कायद्यातील कलम 80E अंतर्गत, शिक्षण कर्जावर भरलेल्या व्याजावर करदात्यांना कर कपात (Tax Deduction) मिळते. या लाभाला कोणतीही निश्चित रक्कम मर्यादा नाही. मात्र, हा फायदा फक्त जुन्या कर प्रणालीमध्ये (Old Tax Regime) उपलब्ध असून जास्तीत जास्त आठ वर्षांसाठी मिळतो. कर भरताना व्याज आणि मुद्दल यातील फरक समजून घेणे महत्त्वाचे आहे.
शिक्षण कर्ज आणि कर सवलत: कलम 80E
भारतात अनेक कुटुंबांसाठी शिक्षण कर्ज ही एक मोठी आर्थिक जबाबदारी असते. या कर्जाचा बोजा कमी करण्यासाठी सरकार आयकर कायद्यातील (Income Tax Act) कलम 80E अंतर्गत कर सवलत देते. अनेकांना याबद्दल माहिती असली तरी, त्याच्या नियमांची योग्य माहिती नसल्यास कर भरताना चुका होऊ शकतात.
व्याज की मुद्दल? कशावर मिळते सूट?
सर्वात महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे, ही कर सवलत केवळ कर्जाच्या व्याजावर (Interest) मिळते, मुद्दलावर (Principal Amount) नाही. जेव्हा तुम्ही कर्जाचा EMI भरता, तेव्हा त्यात व्याज आणि मुद्दल दोन्हीचा समावेश असतो. उदाहरणार्थ, जर तुमचा EMI ₹10,000 असेल आणि त्यापैकी ₹3,000 व्याज असेल, तर फक्त त्या ₹3,000 वरच कर सवलत मिळेल. अनेक लोक चुकून संपूर्ण EMI वर सूट मागतात, जे चुकीचे आहे आणि त्यामुळे दाव्यावर आक्षेप घेतला जाऊ शकतो.
किती रकमेची मर्यादा आहे?
इतर अनेक कर सवलतींप्रमाणे, कलम 80E मध्ये कर सवलतीसाठी रकमेची कोणतीही मर्यादा (Upper Limit) नाही. याचा अर्थ तुम्ही कर्जावर कितीही व्याज भरले असले तरी, त्यावर पूर्ण सवलत मिळवू शकता. उच्च शिक्षणासाठी घेतलेल्या कर्जांसाठी हे कलम खूप फायदेशीर ठरते. ही सवलत उच्च शिक्षणासाठी घेतलेल्या कर्जांवर लागू होते, ज्यात 12वी नंतरच्या शिक्षणाचा समावेश होतो. तुम्ही स्वतःसाठी, पत्नी/पतीसाठी, मुलांसाठी किंवा कायदेशीर पालक असलेल्या कोणत्याही विद्यार्थ्यासाठी ही सवलत घेऊ शकता.
जुनी कर प्रणाली की नवी?
करदात्यांसाठी 2026 मध्ये कोणता कर पर्याय निवडायचा हा एक महत्त्वाचा प्रश्न आहे. कलम 80E अंतर्गत मिळणारी सवलत फक्त जुन्या कर प्रणालीत (Old Tax Regime) उपलब्ध आहे. नवीन कर प्रणालीमध्ये (New Tax Regime), जिथे कराचे दर कमी आहेत पण सवलती कमी मिळतात, तिथे ही सवलत मिळत नाही. त्यामुळे, दोन्ही पर्यायांचा तुलनात्मक अभ्यास करूनच निर्णय घेणे योग्य ठरेल.
किती वर्षांसाठी मिळते सवलत?
ही कर सवलत जास्तीत जास्त आठ सलग वर्षांसाठी मिळते. ज्या वर्षापासून व्याजाची परतफेड सुरू होते, त्या वर्षापासून किंवा व्याज पूर्ण भरेपर्यंत, यापैकी जो कालावधी आधी येईल, तो विचारात घेतला जातो. जर कर्ज लवकर फेडले, तर सवलतीचा कालावधीही लवकर संपतो.
कर्ज कोठून घेतले आहे?
सवलतीसाठी कर्जाचा स्रोत (Source of Loan) महत्त्वाचा आहे. आयकर विभागाच्या नियमांनुसार, कर्ज हे मान्यताप्राप्त वित्तीय संस्थेकडून (Approved Financial Institution), जसे की बँक, किंवा अधिसूचित धर्मादाय संस्थेकडून घेतलेले असावे. मित्र, कुटुंबीय किंवा कंपनीकडून घेतलेल्या कर्जांवर ही सवलत मिळत नाही. त्यामुळे, कर भरताना बँकेकडून मिळालेले व्याज प्रमाणपत्र (Interest Certificate) सादर करणे आवश्यक आहे, ज्यात मुद्दल आणि व्याजाचा स्पष्ट उल्लेख असावा.