Whalesbook
वेल्थ मॅनेजमेंट फर्म Dezerv चे सह-संस्थापक सँडीप जेतवाणी यांनी एका चर्चेला सुरुवात केली आहे. त्यांच्या मते, जे भारतीय दरमहा ₹2 लाख खर्च करतात, त्यांना वयाच्या 60 व्या वर्षी निवृत्त होण्यासाठी ₹40 कोटींचा निवृत्ती निधी (Retirement Corpus) लागेल. वयाच्या 40 व्या वर्षी निवृत्तीचे नियोजन करणाऱ्यांसाठी हा आकडा गृहीत धरला आहे. या प्रस्तावावर अनेकांनी आश्चर्य व्यक्त केले असून, काही जणांनी याला 'अवास्तव' म्हटले आहे. वृद्धापकाळात खर्च कमी होतो, असा त्यांचा तर्क आहे. तसेच, काही जणांसाठी 1-3 कोटी रुपयांचे लक्ष्यही मोठे असते, त्यामुळे हा आकडा निराशाजनक ठरू शकतो.
लाइफस्टाइल इन्फ्लेशन आणि दीर्घायुष्याचे गणित
जेतवाणी यांच्या गणनेमागे दोन मुख्य कारणे आहेत: श्रीमंतांसाठी उच्च लाइफस्टाइल इन्फ्लेशन (Lifestyle Inflation) आणि वाढते आयुर्मान (Longevity). ते म्हणतात की, सामान्य महागाई दर (5-6%) श्रीमंत कुटुंबांच्या खर्चातील वाढ दर्शवत नाही. खाजगी आरोग्य सेवा (12-14%), घरगुती मदत (10-12%) आणि प्रीमियम प्रवास/शिक्षण (8-10%) यांसारख्या बाबींमुळे त्यांच्या खर्चात मोठी वाढ होते. त्यामुळे, त्यांनी सरासरी 9% लाइफस्टाइल इन्फ्लेशनचा अंदाज लावला आहे. तसेच, शहरांमधील निरोगी आणि श्रीमंत व्यक्ती 90-95 वर्षांपर्यंत जगू शकतात, असे त्यांचे मत आहे. या 9% महागाई दराने 20 वर्षात दरमहा ₹2 लाखांचा खर्च वयाच्या 60 व्या वर्षी ₹11.20 लाख प्रति महिना किंवा ₹1.34 कोटी प्रति वर्ष इतका होऊ शकतो. जर हा निधी 30 वर्षे पुरवायचा असेल (शून्य परताव्यावर), तर ₹40 कोटींचा आकडा समोर येतो. याउलट, अनेकजण कमी महागाई दर आणि कमी निवृत्ती कालावधी गृहीत धरतात.
प्रचलित लक्ष्यांपेक्षा मोठी तफावत
हा ₹40 कोटींचा आकडा प्रचलित निवृत्ती लक्ष्यांपेक्षा खूप वेगळा आहे. अनेक भारतीय, विशेषतः शहरी भागात, 1-3 कोटी रुपयांचा कॉर्पस पुरेसा मानतात. '30x वार्षिक खर्च नियम' नुसार, वार्षिक ₹9 लाखांचा खर्च असलेल्या व्यक्तीसाठी सुमारे ₹2.7 कोटी लागतील. HSBC च्या 'Affluent Investors Snapshot 2025' नुसार, सुरक्षित निवृत्तीसाठी ₹3.5 कोटी अपेक्षित आहेत. मात्र, वाढती महागाई आणि वाढत्या आयुर्मानामुळे हे आकडे अपुरे वाटू शकतात. पश्चिमेकडील देशांतील 4% सेफ विथड्रॉवल रेट (SWR) भारतासारख्या देशात योग्य नसल्याचे तज्ज्ञांचे मत आहे, कारण येथील बाजारपेठ आणि महागाईचे दर वेगळे आहेत. यामुळे, सामान्य लोकांच्या समजुती आणि श्रीमंत लोकांसाठी आवश्यक असलेल्या वैयक्तिक नियोजनामध्ये मोठी तफावत दिसून येते.
वेल्थ मॅनेजमेंटवरील परिणाम
या चर्चेचे भारतातील वेल्थ मॅनेजमेंट क्षेत्रावर महत्त्वपूर्ण परिणाम होत आहेत. आर्थिक विकासामुळे भारतातील उच्च नेट वर्थ इंडिव्हिज्युअल्सची (HNIs) संख्या वेगाने वाढत आहे. या श्रीमंत गुंतवणूकदारांना त्यांच्या जीवनशैलीनुसार खास आर्थिक सेवांची गरज आहे. आजचे गुंतवणूकदार अधिक डिजिटल जाणकार आहेत, त्यामुळे वेल्थ फर्म्सना केवळ उत्पादने विकण्याऐवजी एकत्रित सल्ला (Integrated Advice) देण्याची गरज भासत आहे. ₹40 कोटींचा हा प्रस्ताव जरी टोकाचा वाटत असला तरी, तो नियोजन पद्धतींचे पुनर्मूल्यांकन करण्यास भाग पाडतो. वैयक्तिक लाइफस्टाइल इन्फ्लेशन, आरोग्य सेवा खर्च आणि आयुर्मान यासारख्या बाबी विचारात घेऊन सानुकूलित (Personalized) गणनेची गरज अधोरेखित करतो.
टीका आणि धोके
जरी जेतवाणींचा प्रस्ताव विचारांना चालना देण्यासाठी असला तरी, काही धोकेही आहेत. एक मोठा धोका म्हणजे 'स्विच फेल्युअर' (Switch Failure), जिथे दीर्घकाळ बचत करणारे लोक निवृत्तीनंतर खर्च करण्यास कचरतात, ज्यामुळे भरपूर मालमत्ता असूनही जीवनाचा दर्जा खालावू शकतो. वैयक्तिक महागाई दराची चुकीची गणना करणे हा आणखी एक धोका आहे; सामान्य ग्राहक किंमत निर्देशांक (CPI) वापरल्यास श्रीमंत जीवनशैलीचा वास्तविक खर्च कमी लेखला जाऊ शकतो. लोकांमध्ये अवास्तव अपेक्षा निर्माण होण्याचा किंवा अनावश्यक चिंता वाढण्याचा धोकाही आहे. तसेच, काही लोकांमध्ये सामान्य बाब असलेला कौटुंबिक संपत्तीवर निवृत्तीसाठी अवलंबून राहणे हा देखील एक महत्त्वाचा, पण अनेकदा दुर्लक्षित धोका आहे.
भविष्यातील दृष्टिकोन: पर्सनलायझेशन हेच भविष्य
भारतातील वेल्थ मॅनेजमेंट क्षेत्रात हायपर-पर्सनलायझेशन (Hyper-personalization) हा एक नवीन मानक म्हणून उदयास येत आहे. तंत्रज्ञानाचा वापर करून वैयक्तिक उद्दिष्ट्ये, जोखीम क्षमता आणि जीवन टप्प्यांनुसार सल्ला दिला जात आहे. श्रीमंत व्यक्तींसाठी, याचा अर्थ 'वन-साईझ-फिट्स-ऑल' योजनांऐवजी सर्वसमावेशक आर्थिक धोरणे स्वीकारणे, जी त्यांच्या विशिष्ट महागाई, जीवनशैलीची उद्दिष्ट्ये आणि दीर्घ आयुर्मानाला संबोधित करतील. जेतवाणींचे हे धाडसी अनुमान निवृत्ती नियोजनासाठी अधिक कठोर, वैयक्तिक आणि दूरदृष्टीचा दृष्टिकोन स्वीकारण्यास प्रोत्साहन देत आहे, जे भारताच्या वेगाने बदलणाऱ्या अर्थव्यवस्थेत संपत्ती व्यवस्थापनासाठी आणि जीवनशैली टिकवून ठेवण्यासाठी अत्यंत महत्त्वाचे आहे.