गुरुग्रामसारख्या शहरांमध्ये जास्त उत्पन्न असूनही अनेक व्यावसायिक महिन्याला ₹2 लाखांपर्यंत EMI भरण्याच्या तणावाखाली आहेत. हे 'गोल्ड-प्लेटेड ट्रॅप' (Gold-plated trap) लोकांना नावडत्या नोकऱ्यांमध्ये टिकवून ठेवण्यास भाग पाडते, कारण त्यांना आलिशान मालमत्तांसाठी पैसे द्यावे लागतात. जास्त कर्ज-उत्पन्न गुणोत्तर (debt-to-income ratio) वैयक्तिक आर्थिक लवचिकता आणि करिअरच्या वाढीवर कसा परिणाम करते, याचे मूल्यांकन गुंतवणूकदारांनी आणि व्यावसायिकांनी करणे गरजेचे आहे.
प्रोफेशनल आयुष्यात वाढता EMI चा दबाव
गुरुग्रामसारख्या शहरांमधील उच्च उत्पन्न गटातील व्यावसायिकांमध्ये एक नवीन ट्रेंड समोर येत आहे. अनेकजण आपल्या जीवनशैलीमुळे स्वतःला एका मोठ्या कर्जाच्या जाळ्यात अडकवत आहेत. विशेष म्हणजे, महिन्याला ₹2 लाखांपेक्षा जास्त EMI भरणारे लोकही यात आहेत, जे प्रामुख्याने प्रीमियम घरे आणि महागड्या गाड्यांसाठी घेतले आहेत.
करिअर निवडींवर परिणाम
या कर्जाच्या ओझ्यामुळे व्यावसायिक अनेकदा नावडत्या नोकऱ्यांमध्ये टिकून राहण्यास भाग पाडले जातात. जेव्हा पगाराचा मोठा भाग कर्जाचे हप्ते भरण्यात जातो, तेव्हा नवीन उद्योग क्षेत्रात जाणे, स्वतःचा व्यवसाय सुरू करणे किंवा काही काळासाठी ब्रेक घेणे यांसारख्या करिअरमधील मोठ्या संधींवर पाणी सोडावे लागते. यामुळे, जास्त उत्पन्न असूनही, लोक संपत्ती निर्माण करण्याऐवजी फक्त कर्जे फेडण्यासाठी काम करत असल्याचे चित्र आहे.
लाइफस्टाइल इन्फ्लेशन (Lifestyle Inflation) ची वास्तवता
उत्पन्न वाढल्यावर खर्च वाढवणे म्हणजे लाइफस्टाइल इन्फ्लेशन. महागड्या ठिकाणी राहण्याची किंवा उच्च दर्जाचे जीवनमान टिकवण्याची इच्छा अनेकदा लोकांना त्यांच्या क्षमतेपेक्षा जास्त कर्ज घेण्यास प्रवृत्त करते. आर्थिक तज्ज्ञ नेहमीच सावध करतात की कर्ज हे मालमत्ता निर्मितीचे साधन असू शकते, परंतु जेव्हा ते कमी होणाऱ्या मालमत्तेसाठी (depreciating assets) वापरले जाते किंवा मासिक EMI तुमच्या निव्वळ उत्पन्नाचा मोठा भाग खातो, तेव्हा ते एक ओझे बनते.
वैयक्तिक कर्जाचे धोके कसे टाळावेत?
गुंतवणूकदार आणि व्यावसायिकांसाठी महत्त्वाचा धडा म्हणजे 'डेब्ट-टू-इन्कम रेशो' (debt-to-income ratio) निरोगी ठेवणे. आर्थिक नियोजकांच्या मते, एकूण मासिक EMI तुमच्या निव्वळ मासिक उत्पन्नाच्या 30% ते 40% पेक्षा जास्त नसावा. जर हा आकडा 50% किंवा त्याहून अधिक असेल, तर उत्पन्नातील थोडीशीही घट तुम्हाला मोठ्या आर्थिक संकटात टाकू शकते. अशा परिस्थितीत, किमान 6 ते 12 महिन्यांच्या खर्चासाठी पुरेसा आपत्कालीन निधी (emergency fund) तयार करणे सर्वात महत्त्वाचे आहे. यामुळे करिअरमध्ये बदल करताना योग्य निर्णय घेण्यास मदत मिळेल.