भारतात मालमत्ता वारशाने मिळवणाऱ्या NRIs साठी FEMA चे नियम अत्यंत महत्त्वाचे आहेत. परदेशात पैसे पाठवताना **$1 दशलक्ष** च्या मर्यादेचे पालन करणे आणि नॉमिनी व कायदेशीर वारस यांच्यातील फरक समजून घेणे आवश्यक आहे.
भारतात राहणाऱ्या भारतीयांच्या मालमत्तेचा वारसा मिळवणे ही प्रक्रिया जरी कायदेशीर असली, तरी ती मालमत्ता देशाबाहेर नेण्याबाबत Foreign Exchange Management Act (FEMA) चे नियम खूप कडक आहेत. नियमांचे पालन न केल्यास मोठी आर्थिक दंड भरावा लागू शकतो.
नॉमिनी विरुद्ध कायदेशीर वारस
अनेकांना असे वाटते की बँक खाते किंवा गुंतवणुकीत नाव 'नॉमिनी' म्हणून असल्यास ते मालक झाले, पण हे चुकीचे आहे. कायद्यानुसार, नॉमिनी फक्त एक विश्वस्त (Trustee) असतो. मालमत्तेचे खरे मालक हे 'Will' (मृत्युपत्र) किंवा वारसा कायद्यानुसार ठरवले जातात. त्यामुळे, नॉमिनी म्हणून नाव असले तरी, मालमत्ता कायदेशीर वारसांकडे सोपवणे बंधनकारक असते.
पैसे परदेशात पाठवण्याची प्रक्रिया (Repatriation)
वारशाने मिळालेली मालमत्ता विकून त्याचे पैसे परदेशात नेण्यासाठी NRO (Non-Resident Ordinary) खात्याचा वापर करणे आवश्यक आहे. FEMA च्या नियमांनुसार, एका आर्थिक वर्षात तुम्ही जास्तीत जास्त $1 दशलक्ष पर्यंतच रक्कम पाठवू शकता. या मर्यादेपेक्षा जास्त रक्कम पाठवायची असल्यास, Reserve Bank of India कडून विशेष परवानगी घ्यावी लागते, जी एक क्लिष्ट आणि वेळखाऊ प्रक्रिया आहे.
टॅक्स कंप्लायन्स आणि कागदपत्रे
पैसे ट्रान्सफर करताना बँका कठोर तपासणी करतात. यामध्ये डेथ सर्टिफिकेट, वारसा प्रमाणपत्र आणि KYC आवश्यक असते. सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे, तुम्हाला Form 15CA आणि Form 15CB भरावे लागतात, ज्यावर चार्टर्ड अकाउंटंटची स्वाक्षरी असते. यामुळे मालमत्तेवर सर्व कर भरल्याची खात्री पटते. कागदपत्रांची कमतरता असल्यास बँक ट्रान्सफर नाकारू शकते.
नियमांचे उल्लंघन आणि धोके
FEMA च्या नियमांचे उल्लंघन करणे महागात पडू शकते. आरबीआय मालमत्तेच्या मूल्याच्या तीन पट दंड आकारू शकते. अनेकजण NRI झाल्यानंतरही आपली खाती NRO मध्ये रूपांतरित करत नाहीत, हा देखील एक मोठा गुन्हा मानला जातो. त्यामुळे, वारसाहक्क आणि खात्याची स्थिती योग्य ठेवणे हेच आर्थिक सुरक्षिततेसाठी सर्वोत्तम आहे.