भारतातील Gen Z पिढी मौजमजेपेक्षा आपल्या मूलभूत गरजांना प्राधान्य देत असल्याचे समोर आले आहे. नव्या आकडेवारीनुसार, त्यांच्या कमाईतील **७०%** पेक्षा जास्त रक्कम ही बिल आणि किराणा मालावर खर्च होत आहे. मात्र, आपत्कालीन निधीकडे दुर्लक्ष आणि वाढत्या कर्जाच्या जाळ्यामुळे त्यांच्या आर्थिक आरोग्यावर परिणाम होण्याची भीती तज्ज्ञांनी व्यक्त केली आहे.
तरुणाई म्हणजे फक्त चैनीच्या वस्तू आणि फिरण्यावर खर्च करणारी पिढी, असा समज आता चुकीचा ठरत आहे. UPI ट्रान्झॅक्शन्सच्या विश्लेषणावरून असे दिसून आले आहे की, सॅलरीड Gen Z आपल्या उत्पन्नाचा मोठा हिस्सा घरखर्चासाठी वापरत आहे. यामध्ये बिलांचे प्रमाण २०.१% तर किराणा मालाचा खर्च १५.७% इतका आहे. याउलट, पर्यटनासारख्या चैनीच्या गोष्टींवर केवळ ५% खर्च होत आहे.
साक्षरता आहे, पण गुंतवणूक कमी
सेबीच्या (SEBI) आकडेवारीनुसार, Gen Z मधील ६६% तरुणांना कॅपिटल मार्केटच्या उत्पादनांची माहिती आहे, जे मिलियल्स किंवा Gen X पेक्षा जास्त आहे. मात्र, प्रत्यक्षात गुंतवणूक करणाऱ्यांची संख्या केवळ ९% इतकीच आहे. तरीही, आगामी काळात ५६% तरुण गुंतवणूक क्षेत्रात येण्यास इच्छुक आहेत, जी एक सकारात्मक बाब आहे.
कर्ज आणि जोखमीचा धोका
बाजारात उपलब्ध असलेले 'Buy Now, Pay Later' (BNPL) सारखे पर्याय आणि आक्रमक मार्केटिंगमुळे तरुण कर्जबाजारी होत आहेत. आपत्कालीन निधी (Emergency Fund) किंवा विमा (Insurance) घेण्याऐवजी, अनेक तरुण थेट 'हाय-रिस्क' ट्रेडिंगकडे वळत आहेत, ज्यामुळे त्यांच्यावर आर्थिक अस्थिरतेचे सावट निर्माण होऊ शकते.
आर्थिक नियोजनासाठी तज्ज्ञांचा सल्ला
तज्ज्ञांच्या मते, तरुणांनी उत्पन्नाच्या ३०% पेक्षा जास्त कर्ज घेऊ नये आणि ते ४०% च्या वर जाणार नाही याची दक्षता घ्यावी. गुंतवणुकीच्या आधी विमा आणि आपत्कालीन निधी तयार करणे हे आर्थिक स्वास्थ्यासाठी अत्यंत महत्त्वाचे आहे. निव्वळ चैनीसाठी घेतलेले कर्ज (Consumptive Debt) हे संपत्ती निर्माण करण्यात मोठा अडथळा ठरू शकते, असेही त्यांनी नमूद केले आहे.