आता भेटवस्तू म्हणून कॅशऐवजी शेअर्स आणि म्युच्युअल फंड देण्याचा ट्रेंड वाढतोय. ही प्रक्रिया कशी पूर्ण करायची आणि टॅक्सचे नियम काय आहेत, हे समजून घेणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.
पारंपारिक भेटवस्तूंना फाटा देऊन दीर्घकालीन संपत्ती निर्माण करण्यासाठी आता अनेक गुंतवणूकदार आपल्या जवळच्या व्यक्तींना शेअर्स आणि म्युच्युअल फंड भेट देण्यास पसंती देत आहेत. ही प्रक्रिया तांत्रिकदृष्ट्या सोपी असली तरी, त्यासाठी योग्य नियमांचे पालन करणे गरजेचे आहे.\n\n### डिमॅट शेअर्स ट्रान्सफर (Demat Transfer)\nडिमॅट खात्यातील शेअर्स किंवा ETF थेट स्टॉक एक्स्चेंजवर न विकता 'ऑफ-मार्केट' पद्धतीने ट्रान्सफर करता येतात. यासाठी तुम्हाला तुमच्या डिपॉझिटरी पार्टिसिपंट (DP) म्हणजेच CDSL किंवा NSDL च्या सेवा वापराव्या लागतात. तुम्हाला ज्याला शेअर द्यायचे आहेत, त्यांचे डिमॅट डिटेल्स आणि Client ID आवश्यक असतो. ही प्रक्रिया तुम्ही CDSL Easiest, NSDL Speed-e किंवा ब्रोकरकडे 'Delivery Instruction Slip' (DIS) भरून पूर्ण करू शकता.\n\n### म्युच्युअल फंड ट्रान्सफर (Mutual Fund Transfer)\nम्युच्युअल फंड युनिट्स डिमॅटमध्ये रूपांतरित न करताही थेट एका फोलिओमधून दुसऱ्या फोलिओमध्ये ट्रान्सफर करता येतात. यासाठी CAMS किंवा KFintech सारख्या RTA च्या डिजिटल प्लॅटफॉर्मचा वापर करता येतो. महत्त्वाची बाब म्हणजे, दोन्ही व्यक्तींचे KYC पूर्ण असणे अनिवार्य आहे. सुरक्षिततेच्या कारणास्तव, ट्रान्सफर झाल्यानंतर १० दिवस युनिट्स रिडेम्पशनसाठी लॉक राहतात.\n\n### टॅक्सचे नियम आणि कॉस्ट बेसिस\nभेट म्हणून दिलेल्या शेअर्सवर टॅक्स कसा लागू होतो, हे समजून घेणे महत्त्वाचे आहे:\n* नातेवाईक: प्राप्तिकर कायद्यानुसार, पती-पत्नी, बहीण-भाऊ आणि पालकांना किंवा मुलांला दिलेले शेअर्स टॅक्सच्या कक्षेत येत नाहीत.\n* कॉस्ट बेसिस: शेअर्स भेट मिळाल्यावर त्यांची खरेदी किंमत (Cost Price) ही मूळ मालकाच्या खरेदी किमतीइतकीच मानली जाते. भविष्यात हे शेअर्स विकताना तुम्हाला त्याच मूळ किमतीवर कॅपिटल गेन्स मोजावा लागेल.\n* इतर व्यक्ती: जर तुम्ही नातेवाईकांशिवाय इतर कोणाला वर्षाला ₹५०,००० पेक्षा जास्त किमतीचे शेअर्स भेट दिले, तर त्या रकमेवर प्राप्तिकर नियमांनुसार टॅक्स भरावा लागू शकतो.