भारतातील Gen Z मध्ये 'Buy Now, Pay Later' (BNPL) सारख्या सुविधांचा वापर वाढला आहे. मात्र, या सुलभ कर्जाच्या मोहापायी अनेक तरुण आपली दीर्घकालीन गुंतवणुकीची शिस्त म्हणजेच SIP कडे दुर्लक्ष करत आहेत, ज्यामुळे भविष्यातील आर्थिक स्थैर्याला धोका निर्माण झाला आहे.
डिजिटल कर्ज सुविधांमुळे आजच्या तरुण पिढीसाठी चैनीच्या वस्तू खरेदी करणे खूप सोपे झाले आहे, पण या सोपेपणामुळे 'बचत करण्याआधी खर्च' करण्याची प्रवृत्ती वाढली आहे. शेअर बाजारात रिटेल गुंतवणूकदारांचा सहभाग प्रचंड वाढला असला, तरी Gen Z मधील एक मोठा वर्ग भविष्यापेक्षा वर्तमानातील सुखाला अधिक महत्त्व देत असल्याचे चित्र आहे.\n\n### कर्जाचा खरा फटका\n\nतज्ज्ञांच्या मते, BNPL किंवा क्रेडिट कार्डच्या माध्यमातून घेतलेल्या कर्जावर भरावा लागणारा व्याजदर हा शेअर बाजारातून मिळणाऱ्या सरासरी परताव्यापेक्षा (Returns) कितीतरी पटीने जास्त असतो. जेव्हा तरुणांवर आर्थिक ताण येतो, तेव्हा ते सर्वात आधी आपल्या SIP बंद करतात किंवा कमी करतात. हे अल्पकालीन सुख मिळवण्यासाठी घेतलेले कर्ज दीर्घकाळात गुंतवणुकीच्या चक्रवाढ वाढीला (Power of Compounding) मोठा ब्रेक लावते.\n\n### बाजारावर होणारा परिणाम\n\nबाजारातील SIP इनफ्लो जरी सध्या मजबूत दिसत असला, तरी गुंतवणूकदारांची खरी परीक्षा ही बाजारातील चढ-उतारांच्या वेळी होते. अनेकजण गरजेच्या वेळी आपत्कालीन निधी (Emergency Fund) न वापरता, आपल्या गुंतवणुकीच्या पोर्टफोलिओमधून पैसे काढून कर्ज फेडतात. ही एक मोठी चूक आहे.\n\n### आर्थिक शिस्त कशी राखाल?\n\nदीर्घकालीन संपत्ती निर्माण करण्यासाठी 'प्राधान्यक्रम' (Order of Operations) ठरवणे आवश्यक आहे:\n* कर्जमुक्ती: चैनीच्या खर्चावर नियंत्रण ठेवा आणि आधी कर्जाचे ओझे कमी करा.\n* इमर्जन्सी फंड: गुंतवणुकीला हात लावण्यापूर्वी किमान ६ महिन्यांचा खर्च भागेल इतका आपत्कालीन निधी बाजूला ठेवा.\n* डेट-टू-इन्कम रेशो: तुमच्या उत्पन्नाच्या तुलनेत कर्जाचे प्रमाण किती आहे यावर सतत लक्ष ठेवा. जर कर्ज हप्ते तुमच्या कमाईच्या मोठ्या हिश्श्याला व्यापत असतील, तर वेळीच सावध होणे गरजेचे आहे. \n\nलक्षात ठेवा, इक्विटी गुंतवणूक ही संयमाचा खेळ आहे. भविष्यातील मोठ्या आर्थिक उद्दिष्टांसाठी आजचे छोटे छोटे मोह टाळणेच हिताचे ठरेल.