Credit card EMI चा वापर करताना अनेकदा आपण व्याज आणि शुल्कांकडे दुर्लक्ष करतो. हे हप्ते केवळ तुमचे आर्थिक नियोजनच बिघडवत नाहीत, तर तुमच्या क्रेडिट लिमिटवर आणि क्रेडिट स्कोअरवरही थेट परिणाम करतात.
अनेकदा महागड्या वस्तू खरेदी करताना 'नो कॉस्ट EMI' चे आमिष दाखवून त्या सहज परवडणाऱ्या वाटतात. पण प्रत्यक्षात, या सुविधेमागे दडलेले आर्थिक गणित समजून घेणे गरजेचे आहे. अनेक ग्राहक केवळ मासिक हप्त्यावर (Monthly Installment) लक्ष देतात, मात्र त्यासोबत आकारले जाणारे व्याज, प्रोसेसिंग फी आणि सरकारी कर (GST) यांची बेरीज केल्यास वस्तूची खरी किंमत बऱ्याच पटीने वाढते.
छुपे खर्च आणि व्याजाचा भार
बँका साधारणपणे प्रत्येक EMI व्यवहारावर १ टक्का ते ३ टक्क्यांपर्यंत प्रोसेसिंग फी आकारतात. यावर १८ टक्के GST लावला जातो. तसेच, योजनेनुसार १५ टक्के ते २४ टक्क्यांपर्यंत वार्षिक व्याज आकारले जाते. यामुळे, मूळ किमतीपेक्षा तुम्ही कितीतरी जास्त रक्कम बँकेला भरत असता.
क्रेडिट स्कोअरवर होणारा परिणाम
जेव्हा तुम्ही एखादी मोठी खरेदी EMI वर करता, तेव्हा तितकी रक्कम तुमच्या क्रेडिट कार्डच्या एकूण मर्यादेतून (Credit Limit) ब्लॉक केली जाते. यामुळे तुमची 'क्रेडिट युटिलायझेशन रेशो' (Credit Utilization Ratio) वाढतो. CIBIL सारख्या संस्था या रेशोकडे विशेष लक्ष देतात. जरी तुम्ही सर्व हप्ते वेळेवर भरत असाल, तरीही सतत हाय युटिलायझेशनमुळे तुमचा क्रेडिट स्कोअर खाली घसरू शकतो.
धोक्याची घंटा
जर EMI चा हप्ता चुकला किंवा कार्डचे किमान पेमेंट (Minimum Payment) भरले नाही, तर रिव्हॉल्व्हिंग क्रेडिटच्या स्वरूपात ३६ टक्क्यांपेक्षा जास्त वार्षिक व्याज आकारले जाऊ शकते. यामुळे तुम्ही कर्जबाजारी होण्याच्या चक्रात अडकू शकता.
अंतिम निर्णय घेण्यापूर्वी, तुमच्या क्रेडिट कार्ड स्टेटमेंटमधील 'फोरक्लोजर' (Foreclosure) अटी आणि दंड तपासून पाहणे अत्यंत आवश्यक आहे. अनेकदा आगाऊ पैसे भरल्यास बँका पेनल्टी आकारतात, ज्यामुळे व्याजाची बचत होण्याऐवजी आर्थिक नुकसानच जास्त होते.