जोडीदाराच्या ट्रेडिंगमधील नुकसान थेट स्वतःच्या उत्पन्नातून वजा करण्याचा विचार करत असाल, तर सावध व्हा. **₹1.95 कोटींच्या** नुकसानीच्या एका केसमध्ये असे स्पष्ट झाले आहे की, पैसे 'गिफ्ट' म्हणून दिले आहेत की 'लोन' म्हणून, यावरच टॅक्सचे सर्व गणित अवलंबून असते.
एका ताज्या टॅक्स प्रकरणाने हे स्पष्ट केले आहे की, जोडीदाराच्या Demat खात्यातील नुकसान तुम्ही मनमर्जीने स्वतःच्या टॅक्स रिटर्न्समध्ये दाखवू शकत नाही. आयकर विभागाने एका टॅक्सपेयरचा दावा फेटाळला, कारण त्याने ट्रेडिंगसाठी दिलेली रक्कम 'गिफ्ट' न दाखवता 'व्याजमुक्त कर्ज' (Interest-free loan) म्हणून दर्शवली होती. भारतीय प्राप्तिकर कायद्यानुसार, ट्रेडिंग खात्याची मालकी आणि निधीचा स्रोत यावरूनच नुकसान वजावटीचा निर्णय घेतला जातो.
'क्लबिंग प्रोव्हिजन' म्हणजे काय?
प्राप्तिकर कायद्याच्या कलम 64(1)(iv) नुसार, काही विशिष्ट परिस्थितीत उत्पन्नाचे किंवा नुकसानीचे 'क्लबिंग' करता येते. जर तुम्ही जोडीदाराला कोणतीही मोबदला न घेता भांडवल गिफ्ट म्हणून दिले, तर त्यातून होणारे उत्पन्न किंवा नुकसान हे देणाऱ्याच्याच (Donor) खात्यात गणले जाते. मात्र, जर ती रक्कम कर्ज म्हणून दिली असेल, तर ते उत्पन्न किंवा नुकसान जोडीदाराचेच मानले जाते आणि तुम्ही ते स्वतःच्या टॅक्स फाइलिंगमध्ये वजा करू शकत नाही.
कायदेशीर दाखले आणि स्पष्टता
2026 मधील लखनऊ ITAT च्या 'विपिन यादव विरुद्ध ITO' या निकालाने यावर अधिक स्पष्टता दिली आहे. ट्रिब्युनलने असे मान्य केले की, गिफ्ट दिलेल्या रकमेतून झालेली ट्रेडिंगमधील तूट तुम्ही तुमच्या उत्पन्नासोबत क्लब करू शकता. मात्र, यासाठी ती रक्कम 'गिफ्ट' असल्याचे कायदेशीर दस्तऐवज असणे अनिवार्य आहे.
चुकीच्या माहितीचे धोके
आयकर विभाग आता Annual Information Statement (AIS) द्वारे मोठ्या व्यवहारांवर बारीक लक्ष ठेवून आहे. जर तुम्ही योग्य कागदपत्रांशिवाय जोडीदाराचे नुकसान स्वतःच्या खात्यात दाखवण्याचा प्रयत्न केला, तर कलम 270A अंतर्गत तुम्हाला 200% पर्यंत दंड भरावा लागू शकतो. त्यामुळे, व्यवहारांचे स्वरूप स्पष्ट ठेवणे अत्यंत गरजेचे आहे.