शेअर बाजारातील नुकसान पगारामधून वजा करता येते का? जाणून घ्या टॅक्सचे नियम

अनेक गुंतवणूकदारांना असा प्रश्न पडतो की, शेअर बाजारातील नुकसान दाखवून आपण आपल्या पगारावरील टॅक्स कमी करू शकतो का? परंतु, भारतीय आयकर कायद्यानुसार हे शक्य नाही. पगार आणि शेअर बाजारातील उत्पन्न हे कायद्याच्या दृष्टीने पूर्णपणे वेगळ्या 'हेड्स ऑफ इन्कम'मध्ये मोडतात.

'हेड्स ऑफ इन्कम'चे महत्त्व

आयकर कायदा उत्पन्नाचे वेगवेगळे प्रकार करतो, जसे की 'इन्कम फ्रॉम सॅलरीज', 'इन्कम फ्रॉम बिझनेस' आणि 'इन्कम फ्रॉम कॅपिटल गेन्स'. कायद्यानुसार, एका प्रकारातील नुकसान दुसऱ्या प्रकारातील उत्पन्नाशी जुळवता (Set-off) येत नाही. त्यामुळे, शेअर बाजारातील व्यवहार हे कॅपिटल गेन्स किंवा बिझनेस इन्कममध्ये येतात, तर तुमचा पगार 'सॅलरी' या हेडमध्ये येतो. हे दोन्ही एकमेकांत मिसळता येत नाहीत.

कॅपिटल गेन्स आणि नुकसानाचे नियम

जेव्हा तुम्ही गुंतवणुकीसाठी शेअर्स खरेदी करता, तेव्हा ते 'कॅपिटल गेन्स'मध्ये मोडते. शॉर्ट टर्म कॅपिटल लॉस (STCL) हा शॉर्ट टर्म किंवा लॉन्ग टर्म कॅपिटल गेन्सशी ॲडजस्ट केला जाऊ शकतो. मात्र, लॉन्ग टर्म कॅपिटल लॉस (LTCL) केवळ लॉन्ग टर्म कॅपिटल गेन्सशीच ॲडजस्ट करता येतो. हे नुकसान कोणत्याही परिस्थितीत पगाराच्या उत्पन्नाशी ॲडजस्ट करता येत नाही.

ट्रेडिंगमधील नुकसान (Business Trading Losses)

सक्रिय ट्रेडर्ससाठी शेअर बाजारातील उत्पन्न हे 'बिझनेस इन्कम' मानले जाते. इंट्राडे ट्रेडिंग हे 'स्पेक््युलेटिव्ह' बिझनेसमध्ये येते, ज्याचे नुकसान फक्त इतर स्पेक््युलेटिव्ह नफ्याशीच ॲडजस्ट करता येते. दुसरीकडे, F&O ट्रेडिंगला 'नॉन-स्पेक््युलेटिव्ह' बिझनेस मानले जाते. यामध्ये थोडे लवचिक नियम असले, तरी पगारामधून हे नुकसान वजा करण्याची मुभा इथेही मिळत नाही.

टॅक्स रिटर्न्स भरण्याची डेडलाईन

जर तुम्हाला यंदा नुकसान झाले असेल आणि ते यावर्षी वजा करता येत नसेल, तर कायदा तुम्हाला ते नुकसान पुढील ८ वर्षांपर्यंत 'कॅरी-फॉरवर्ड' (Carry Forward) करण्याची परवानगी देतो. मात्र, यासाठी वेळेवर म्हणजेच ड्यू डेटपूर्वी ITR भरणे बंधनकारक आहे. जर तुम्ही वेळेत रिटर्न भरले नाही, तर तुम्ही भविष्यातील टॅक्स बेनिफिट गमावू शकता. त्यामुळे आपल्या गुंतवणुकीचे रेकॉर्ड नीट ठेवणे आणि वेळेवर टॅक्स फाईलिंग करणे अत्यंत आवश्यक आहे.