पती-पत्नीच्या गिफ्टने घर खरेदी: इनकम टॅक्सचे नियम समजून घ्या

काय आहे प्रकरण?

जेव्हा एखादी व्यक्ती आपल्या पत्नीकडून (Spouse) आर्थिक मदत घेऊन प्रॉपर्टी खरेदी करते, तेव्हा ही खरेदी प्रक्रिया सामान्यतः टॅक्स फ्री (Tax-Free) असते. अनेक गृहिणी किंवा ज्यांचे स्वतःचे उत्पन्न नाही, त्यांच्यासाठी हा प्रश्न महत्त्वाचा ठरतो. भारतीय इनकम टॅक्स कायद्यानुसार, पत्नी किंवा पतीकडून मिळालेली भेटवस्तू (Gift) टॅक्सच्या कक्षेत येत नाही. त्यामुळे, घर खरेदीसाठी मिळालेले पैसे हे टॅक्सेबल इन्कम (Taxable Income) मानले जात नाहीत. याचा अर्थ, जर व्यक्तीचे दुसरे कोणतेही उत्पन्न नसेल, तर केवळ प्रॉपर्टीचे मालक असण्यामुळे त्यांना इन्कम टॅक्स रिटर्न (ITR) भरण्याची सक्ती नसते.

'क्लबिंग ऑफ इन्कम'चा नियम

गिफ्ट म्हणून मिळालेली रक्कम टॅक्स फ्री असली तरी, त्यातून मिळणाऱ्या भविष्यातील उत्पन्नावर टॅक्स विभाग वेगळ्या दृष्टीने पाहतो. यासाठी इनकम टॅक्स कायद्यातील 'क्लबिंग ऑफ इन्कम' (Clubbing of Income) तरतुदी लागू होतात, विशेषतः कलम 64 नुसार. या कायद्यानुसार, जर एखादी मालमत्ता (Asset) पती-पत्नीला कोणत्याही मोबदल्याशिवाय हस्तांतरित केली असेल, तर त्या मालमत्तेतून मिळणारे कोणतेही उत्पन्न - जसे की भाडे किंवा प्रॉपर्टी विकून झालेला नफा - हे मालमत्ता हस्तांतरित करणाऱ्या व्यक्तीचे उत्पन्न मानले जाते. सोप्या भाषेत सांगायचे झाल्यास, ज्या पतीने पैसे दिले आहेत, त्याच व्यक्तीच्या उत्पन्नात ते जमा होईल.

उदाहरणार्थ, जर प्रॉपर्टी नंतर विकली गेली आणि त्यावर काही नफा झाला, तर तो कॅपिटल गेन (Capital Gain) त्या वर्षात पतीच्या एकूण उत्पन्नात जोडला जाईल. तसेच, जर प्रॉपर्टी भाड्याने दिली असेल, तर ते भाडे उत्पन्न पतीच्या वार्षिक उत्पन्नाचा भाग म्हणून टॅक्स लावले जाईल, पत्नीच्या नाही. हा नियम लोकांना त्यांचे उत्पन्न कमी दाखवण्यासाठी किंवा कर वाचवण्यासाठी कुटुंबातील सदस्यांच्या नावे मालमत्ता हस्तांतरित करण्यापासून रोखण्यासाठी आहे.

कागदपत्रांचे महत्त्व

जरी हा व्यवहार टॅक्स फ्री असला तरी, सर्व कागदपत्रे व्यवस्थित ठेवणे महत्त्वाचे आहे. प्रॉपर्टीसारख्या मोठ्या व्यवहारांसाठी, गिफ्ट डीड (Gift Deed) तयार करून घेणे फायद्याचे ठरते. हे डॉक्युमेंट कायदेशीर पुरावा म्हणून काम करते की, मिळालेले पैसे हे खरोखरच गिफ्ट होते. इनकम टॅक्स डिपार्टमेंटकडून कोणतीही चौकशी झाल्यास, हा करार पैशांच्या स्रोताची स्पष्ट माहिती देण्यास मदत करतो. वैयक्तिक आर्थिक व्यवहार पारदर्शक ठेवण्यासाठी ही एक सामान्य पद्धत आहे.

गुंतवणूकदारांनी काय लक्षात घ्यावे?

पती-पत्नीच्या गिफ्टमधून प्रॉपर्टी खरेदी करण्याची योजना आखताना, भविष्यात उद्भवणाऱ्या संभाव्य टॅक्स दायित्वाचा (Tax Liability) विचार करणे महत्त्वाचे आहे. प्रॉपर्टीतून होणारा कोणताही नफा शेवटी पैसे देणाऱ्या पतीच्या हातातच टॅक्स लावला जाईल. त्यामुळे, टॅक्स प्लॅनिंग करताना त्यांच्या एकूण उत्पन्न स्लॅबचा (Income Slab) विचार करणे आवश्यक आहे. जर पती आधीच उच्च टॅक्स ब्रॅकेटमध्ये (High Tax Bracket) असेल, तर भाडे उत्पन्न किंवा कॅपिटल गेन जोडल्यास त्यांचा टॅक्स बोजा वाढू शकतो. प्रॉपर्टी किती काळ ठेवली आहे, याचा मागोवा घेणे देखील महत्त्वाचे आहे, कारण प्रॉपर्टी विकताना लाँग-टर्म कॅपिटल गेन्स टॅक्सचे (Long-term Capital Gains Tax) नियम लागू होऊ शकतात. गुंतवणूकदारांनी हेही लक्षात घ्यावे की, सरकारी बजेटमधील घोषणांनुसार हे टॅक्स नियम बदलू शकतात, त्यामुळे नवीनतम नियमावलींशी अद्ययावत राहणे आवश्यक आहे.