2026 मध्ये NPS आणि EPF मध्ये पैसे काढण्याचे नियम सोपे झाले आहेत, ज्यामुळे आपत्कालीन परिस्थितीत गरजांसाठी पैसे मिळणं सोपं झालंय. म्युच्युअल फंड (Mutual Funds) अजूनही सर्वात जास्त लिक्विड पर्याय आहेत, पण प्रॉव्हिडंट फंडातील नवीन नियमांमुळे अधिक लवचिकता आली आहे. दीर्घकालीन निवृत्ती सुरक्षेसाठी, या सुधारित सुविधेचा वापर करताना अकाली कॉर्पस संपण्याचा धोका लक्षात घेणे गुंतवणूकदारांसाठी महत्त्वाचे आहे.
निवृत्तीचे पैसे काढण्याचे बदललेले नियम
2026 मध्ये आपत्कालीन परिस्थितीत निवृत्तीचे पैसे काढणे सोपे झाले असले तरी, प्रत्येक पर्यायानुसार पैसे काढण्याची वेळ आणि अटींमध्ये मोठे फरक आहेत. म्युच्युअल फंड (Mutual Funds) हे सर्वाधिक लिक्विड (Liquid) आहेत, साधारणपणे एक ते तीन कामाच्या दिवसांत पैसे मिळतात. मात्र, एम्प्लॉइज प्रॉव्हिडंट फंड (EPF) आणि नॅशनल पेन्शन सिस्टीम (NPS) मधील नवीन नियमांमुळे दीर्घकालीन बचत करणाऱ्यांसाठी पैसे काढणे अधिक सोपे झाले आहे.
EPF आणि NPS विथड्रॉवलमध्ये सुधारणा
2026 मधील सर्वात मोठा बदल म्हणजे EPFO 3.0 ची सुरुवात. या अंतर्गत, दावे लवकर निकाली काढण्यासाठी डिजिटल आणि UPI-आधारित प्रक्रिया सुरू करण्यात आली आहे. विशेषतः 'आवश्यक', 'गृहनिर्माण' आणि 'विशेष परिस्थिती' अशा तीन गटांमध्ये विथड्रॉवलचे वर्गीकरण केले आहे. यामुळे दावे पडताळणीची प्रक्रिया स्वयंचलित होते आणि पात्र दावे साधारणपणे तीन दिवसांत निकाली काढण्याचे उद्दिष्ट आहे, जे जुन्या मॅन्युअल प्रक्रियेपेक्षा खूपच चांगले आहे.
त्याचबरोबर, NPS मध्येही महत्त्वपूर्ण बदल झाले आहेत. गैर-सरकारी सदस्यांना आता कॉर्पसच्या 80% पर्यंत रक्कम एकरकमी काढण्याची मुभा आहे, पण त्यासाठी उर्वरित 20% रक्कम ॲन्युइटी (Annuity) मध्ये गुंतवणे बंधनकारक आहे (जर कॉर्पस ₹12 लाखांपेक्षा जास्त असेल). जर कॉर्पस ₹8 लाखांपेक्षा कमी असेल, तर 100% रक्कम एकरकमी काढता येते. PFRDA ने गुंतवणुकीची कट-ऑफ वेळ दुपारच्या 1:30 पर्यंत वाढवली आहे, ज्यामुळे व्यवहारांची प्रक्रिया अधिक जलद होते.
लिक्विडिटी आणि स्थिरतेची तुलना
लिक्विडिटीच्या बाबतीत म्युच्युअल फंड (Mutual Funds) नेहमीच अव्वल राहिले आहेत. लिक्विड (Liquid) आणि ओव्हरनाईट (Overnight) स्कीम्समध्ये सहसा एक ते तीन दिवसांत पैसे मिळतात. मात्र, हे मार्केट-लिंक्ड (Market-linked) असल्याने, पैसे काढताना मिळणारी रक्कम बाजारातील कामगिरीवर अवलंबून असते. याउलट, पब्लिक प्रॉव्हिडंट फंड (PPF) सारखे पर्याय हे सरकार-समर्थित असल्याने अधिक स्थिर असतात.
PPF हा दीर्घकालीन आणि स्थिर पर्याय असला तरी, म्युच्युअल फंडांइतकी जलद लिक्विडिटी यात मिळत नाही. यामध्ये आंशिक पैसे काढण्यासाठी किमान पाच आर्थिक वर्षे पूर्ण होणे आवश्यक आहे आणि ठराविक मर्यादेतच काढता येतात. त्यामुळे, अचानक आलेल्या आर्थिक अडचणींसाठी PPF पेक्षा लिक्विड डेट म्युच्युअल फंड (Liquid Debt Mutual Funds) अधिक उपयुक्त ठरतात.
अकाली कॉर्पस संपण्याचा धोका
पैसे काढण्याची लवचिकता वाढल्याने, निवृत्तीचा कॉर्पस अकाली संपण्याचा धोका वाढला आहे. फायनान्शियल प्लॅनर्स (Financial Planners) नेहमीच सावध करतात की, निवृत्ती खात्यांना आपत्कालीन निधी म्हणून वापरल्यास दीर्घकालीन चक्रवाढ व्याजाचा (Compounding) फायदा कमी होतो. NPS किंवा EPF मधून वारंवार पैसे काढल्यास निवृत्तीनंतरच्या गरजांसाठी अपुरे पैसे शिल्लक राहू शकतात.
गुंतवणूकदारांनी संभाव्य कर विसंगतींबद्दलही जागरूक असले पाहिजे. PFRDA सारख्या संस्था विथड्रॉवल मर्यादा बदलत असताना, आयकर कायदे (Income Tax Laws) लगेच जुळवून घेत नाहीत, ज्यामुळे मोठ्या प्रमाणात रक्कम काढणाऱ्यांवर अनपेक्षित कर लागू शकतो. तसेच, बाजारात मंदी असताना इक्विटी-लिंक्ड (Equity-linked) निवृत्ती उत्पादनांवर जास्त अवलंबून राहिल्यास कॉर्पसच्या लिक्विडिटीवर आणि मूल्यावर परिणाम होऊ शकतो. हे धोके टाळण्यासाठी, तज्ञांचा सल्ला आहे की कमीत कमी सहा महिन्यांच्या खर्चासाठी एक स्वतंत्र आपत्कालीन निधी अत्यंत लिक्विड साधनांमध्ये ठेवावा, जेणेकरून निवृत्तीसाठी ठेवलेले पैसे अत्यंत आवश्यक असल्याशिवाय काढले जाणार नाहीत.