टेक स्टार्टअप Tornyol ने एक नवीन सोनार ड्रोन (Sonar Drone) सादर केला आहे, जो हवेतच डासांना शोधून त्यांना नष्ट करू शकतो. हे तंत्रज्ञान रासायनिक फवारणीला पर्याय ठरू शकते, पण अजूनही चाचणीच्या टप्प्यात आहे.
डासांना 'स्मार्ट' उत्तर देणारं ड्रोन!
'Tornyol' नावाच्या एका टेक स्टार्टअपने एक कमाल शोध लावला आहे. त्यांनी एक लहानसं, अवघ्या 40 ग्रॅम वजनाचं ड्रोन (Drone) तयार केलं आहे. हे ड्रोन हवेत उडणाऱ्या डासांना सोनार (Sonar) तंत्रज्ञानाने शोधून त्यांना नष्ट करणार आहे. याचा मुख्य उद्देश डासांमुळे पसरणाऱ्या रोगांना रोखणं हा आहे.
कसं काम करतं हे ड्रोन?
या ड्रोनमध्ये सोनार सेन्सर्स (Sonar Sensors) वापरले आहेत, जे गाडी पार्किंगसाठी वापरल्या जाणाऱ्या सेन्सर्ससारखेच आहेत. हे सेन्सर्स डासांच्या पंखांच्या फडफडण्याच्या आवाजावरून (Wingbeat Patterns) त्यांना ओळखतात. आवाजातील 'डॉप्लर इफेक्ट' (Doppler Effect) चा अभ्यास करून, हे ड्रोन डासांना इतर कीटकांपेक्षा वेगळं ओळखू शकतं आणि हवेतच त्यांना नष्ट करू शकतं.
सध्याच्या अडचणी काय?
सध्या हे ड्रोन एका नियंत्रित वातावरणात (Controlled Indoor Environment) यशस्वीरित्या डासांना पकडू शकलं आहे. पण, ही टेक्नॉलॉजी अजून पूर्णपणे स्वायत्त (Autonomous) नाही. यासाठी बाहेरील कॅमेरे आणि वेगळ्या कम्प्युटरची गरज पडते. या तंत्रज्ञानाला यशस्वी करण्यासाठी, Tornyol ला ड्रोनमध्येच सर्व नेव्हिगेशन (Navigation) आणि प्रोसेसिंग (Processing) क्षमता आणावी लागेल. नियंत्रित जागेतून बाहेरच्या, अनपेक्षित वातावरणात हे ड्रोन वापरणं हे एक मोठं आव्हान आहे.
आरोग्य आणि बाजाराचा संदर्भ
जगभरातील आरोग्य संस्था रासायनिक कीटकनाशकांना (Chemical Insecticides) पर्याय शोधत आहेत, कारण डासांमध्ये या औषधांविरुद्ध प्रतिकारशक्ती वाढत आहे. मलेरियामुळे जगात दरवर्षी लाखो लोकांचा मृत्यू होतो, तसंच डेंग्यू (Dengue), झिका (Zika) आणि वेस्ट नाईल व्हायरस (West Nile Virus) यांचा धोकाही कायम आहे. जर हे ड्रोन तंत्रज्ञान यशस्वी झालं, तर ते डास नियंत्रणासाठी एक नवीन, रसायन-मुक्त मार्ग ठरू शकतं. मात्र, या ड्रोनचा वापर किती किफायतशीर ठरू शकतो आणि मोठ्या प्रमाणावर याची तैनाती (Scalability) शक्य आहे का, याबद्दल अजून ठोस माहिती उपलब्ध नाही.
गुंतवणूकदारांसाठी महत्त्वाचे मुद्दे
कंपनी भविष्यात ड्रोनला डासांची प्रजाती ओळखण्याची आणि त्यांच्या पंखांच्या विशिष्ट आवाजावरून नर-मादी ओळखण्याची क्षमता देणार आहे. गुंतवणूकदारांनी याकडे लक्ष ठेवलं पाहिजे की, कंपनी ड्रोनमध्येच प्रोसेसिंग युनिट्स (Onboard Processing Units) कधी आणते आणि मैदानी चाचण्यांचे (Outdoor Pilot Programs) निकाल काय लागतात. वादळ, वारा किंवा पाऊस यांसारख्या नैसर्गिक गोष्टींना हे ड्रोन कसं तोंड देतं, आणि कंपनी प्रोटोटाइप (Prototype) स्टेजमधून पुढे जाण्यासाठी आवश्यक निधी (Funding) मिळवू शकते का, याकडे लक्ष ठेवणं महत्त्वाचं ठरेल. सध्या हे तंत्रज्ञान विकासाच्या अगदी सुरुवातीच्या टप्प्यात (Early Stage) असल्याने, याच्या व्यापारीकरणाचा मार्ग अनिश्चित आहे.