२०२६ च्या तिसऱ्या तिमाहीत जागतिक स्पेस स्टार्टअप्सनी **$२०.८ अब्जांचा** विक्रमी निधी उभारला आहे. इन्फ्रास्ट्रक्चर आणि डिफेन्स क्षेत्रातील गुंतवणुकीमुळे खाजगी मार्केट तेजीत असले, तरी सार्वजनिक कंपन्यांच्या शेअर्समध्ये मात्र अस्थिरता दिसून येत आहे.
२०२६ च्या तिसऱ्या तिमाहीत जागतिक अंतराळ क्षेत्रात $२०.८ अब्जांचा विक्रमी ओघ पाहायला मिळाला. एकूण २१६ डील्सच्या माध्यमातून हा निधी उभारला गेला असून, गुंतवणूकदारांचा कल आता सट्टा लावणाऱ्या प्रकल्पांकडून मूलभूत पायाभूत सुविधा (Infrastructure) उभारणाऱ्या कंपन्यांकडे वळला आहे.
इन्फ्रास्ट्रक्चर आणि डिफेन्सचा बोलबाला
गुंतवणूकदार आता अशा कंपन्यांना पसंती देत आहेत ज्या अंतराळात पोहोचण्याचे आणि तिथे टिकून राहण्याचे मुख्य प्रश्न सोडवत आहेत. यामध्ये लाँचिंग आणि स्पेस ॲक्सेस देणाऱ्या कंपन्यांना $१६.४ अब्जांचा निधी मिळाला आहे. याव्यतिरिक्त, सॅटेलाईट कम्युनिकेशन्स आणि अर्थ ऑब्झर्व्हेशन क्षेत्राला $४ अब्जांची मदत मिळाली आहे. Hadrian ने $१.३७ अब्ज आणि Stoke Space ने $१ अब्ज निधी उभारून या क्षेत्रातील विश्वासाला बळकटी दिली आहे.
खाजगी विरुद्ध सार्वजनिक बाजार (Market Divergence)
खाजगी मार्केटमध्ये पैसा ओसंडून वाहत असला, तरी शेअर बाजारात लिस्टेड असलेल्या कंपन्यांची स्थिती मात्र उलट आहे. Rocket Lab, AST SpaceMobile, आणि Intuitive Machines सारख्या कंपन्यांच्या शेअर्समध्ये मोठी अस्थिरता दिसून आली आहे. याचे मुख्य कारण म्हणजे खाजगी गुंतवणूकदार दीर्घकालीन दृष्टिकोन ठेवतात, तर सार्वजनिक बाजारातील गुंतवणूकदार कंपन्यांच्या तात्काळ नफ्यावर आणि कॅश बर्न (Cash Burn) दराकडे लक्ष देतात.
SpaceX सारख्या महाकाय कंपन्यांच्या वर्चस्वामुळे लहान कंपन्यांना बाजारात टिकण्यासाठी कसरत करावी लागत आहे. अनेक कंपन्यांना वारंवार निधी उभारण्यासाठी नवीन शेअर्स जारी करावे लागतात, ज्यामुळे जुन्या गुंतवणूकदारांच्या शेअर्सचे मूल्य कमी (Dilution) होण्याचा धोका निर्माण होतो.
गुंतवणूकदारांसाठी धोक्याची घंटा
अंतराळ क्षेत्र हे अत्यंत भांडवलप्रधान (Capital-Intensive) आहे. त्यामुळे व्याजदरातील बदल आणि मार्केटमधील तरलता यांचा या क्षेत्रावर थेट परिणाम होतो. जर भविष्यात निधी मिळणे कठीण झाले, तर ज्या कंपन्या नफ्यासाठी पूर्णपणे बाह्य भांडवलावर अवलंबून आहेत, त्यांचे अस्तित्व धोक्यात येऊ शकते. गुंतवणूक करताना केवळ उभारलेला निधी न पाहता, कंपनीचा कॅश फ्लो, सरकारी कंत्राटे मिळवण्याची क्षमता आणि नफ्याकडे वाटचाल (Profitability path) तपासणे आवश्यक आहे.