भारतीय ऑलिम्पियाड विजेत्यांचे परदेशगमन: 'ग्लोबल करिअर'ला पसंती!

Detailed Coverage

ऑलिम्पियाड विजेत्यांचा परदेशाकडे कल

गेल्या दशकातील (२०११-२०२१) भारतीय आंतरराष्ट्रीय STEM ऑलिम्पियाड विजेत्यांच्या आकडेवारीनुसार, देशातील सर्वात हुशार तरुण शास्त्रज्ञ आणि गणितज्ञ परदेशात आपले करिअर घडवत आहेत. भारत जगात उत्तम दर्जाचे टॅलेंट निर्माण करत असला तरी, फिजिक्स आणि मॅथेमॅटिक्ससारख्या विषयात विशेष प्रावीण्य मिळवणारे अनेक विद्यार्थी भारतातून शिक्षण घेऊन परदेशातील शैक्षणिक आणि कॉर्पोरेट जगात स्थायिक होत आहेत.

IIT पासून परदेशापर्यंतचा प्रवास

यातील अनेक विजेते इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ टेक्नॉलॉजी (IIT) सारख्या देशातील नामांकित संस्थांमध्ये आपले शिक्षण सुरू करतात. मात्र, अभ्यासातून असे दिसून येते की, भारतात काही काळ शिक्षण घेतल्यानंतर, मोठी संख्या उच्च संशोधनासाठी परदेशातील विद्यापीठांमध्ये स्थलांतरित होते. यानंतर, अनेकजण मोठ्या ग्लोबल टेक्नॉलॉजी कंपन्यांमध्ये नोकरी मिळवतात. विशेष म्हणजे, आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठेत सध्या अधिक चांगल्या सुविधा आणि करिअरच्या संधी उपलब्ध असल्याने हे टॅलेंट तिकडे खेचले जात आहे.

फिजिक्स आणि गणितातील यश

भारताची या स्पर्धांमधील ऐतिहासिक कामगिरी या ट्रेंडमागे एक महत्त्वाचे कारण आहे. २००० ते २०२४ दरम्यान, फिजिक्स हे भारताचे सर्वात यशस्वी क्षेत्र राहिले आहे, जिथे सुवर्णपदक विजेत्यांचे प्रमाण एकूण पदकांच्या 40% पेक्षा जास्त आहे. तसेच, गणितामध्येही लक्षणीय सुधारणा झाली असून, २००० च्या दशकात केवळ 5% असलेले सुवर्णपदकांचे प्रमाण २०२० च्या दशकात 35% पर्यंत वाढले आहे. हे क्षेत्र उच्च दर्जाचे पदवीधर निर्माण करत असताना, देशांतर्गत संस्था आणि भारतीय टेक्नॉलॉजी क्षेत्राला हे विशेष मनुष्यबळ टिकवून ठेवणे, हे आर्थिक विकासासाठी अत्यंत महत्त्वाचे ठरणार आहे.

देशांतर्गत टॅलेंट टिकवण्याचे आव्हान

देशाच्या अर्थव्यवस्थेसाठी, हे उत्कृष्ट टॅलेंट देशात कसे टिकवून ठेवावे, यासाठी संशोधन निधी, शैक्षणिक भागीदारी आणि औद्योगिक नवकल्पनांमध्ये भारत कसा बदल करतो, यावर लक्ष ठेवणे गरजेचे आहे. जगभरात हुशार STEM विद्यार्थ्यांना जागतिक स्तरावर संधी मिळणे ही सामान्य बाब असली तरी, या विद्यार्थ्यांचे परदेशी टेक कंपन्या आणि संशोधन संस्थांमध्ये मोठे प्रमाण हे देशांतर्गत संधींमधील तफावत दर्शवते. भविष्यात, जर भारताने एक मजबूत इकोसिस्टम तयार केली, जी या विद्यार्थ्यांना परदेशातील संधींइतकीच करिअर प्रोत्साहन आणि संशोधनाची स्वायत्तता देऊ शकेल, तरच हे टॅलेंट भारतात टिकून राहील.