भारतीय रिझर्व्ह बँकेने (RBI) ₹10 आणि ₹20 च्या नवीन पॉलिमर नोटा बाजारात आणण्याची तयारी केली आहे. यासाठी सरकारची परवानगीही मिळाली असून, लवकरच या नोटांचे मोठ्या प्रमाणावर फिल्ड ट्रायल (Field Trial) घेतले जाणार आहे.
पॉलिमर नोटांची तयारी
भारतीय रिझर्व्ह बँकेने (RBI) आता ₹10 आणि ₹20 च्या नोटा कागदाऐवजी पॉलिमर मटेरियलपासून (Polymer Material) बनवण्याचा निर्णय घेतला आहे. यासाठी केंद्र सरकारने RBI ला हिरवा कंदील दाखवला आहे. लवकरच या नवीन नोटांचे भारतात मोठ्या प्रमाणावर फिल्ड ट्रायल (Field Trial) सुरू केले जाईल.
ट्रायलचे स्वरूप
RBI च्या योजनेनुसार, एकूण 2 अब्ज (2 Billion) इतक्या पॉलिमर नोटा छापण्यात येतील. यातील अर्ध्या नोटा ₹10 च्या तर उरलेल्या अर्ध्या ₹20 च्या असतील. या नोटा भारतीय हवामानात आणि जास्त वापरामध्ये किती टिकाऊ (Durable) ठरतात, तसेच त्यांची सुरक्षा (Security) कशी आहे, याची चाचपणी केली जाईल. सध्या वापरात असलेल्या कागदी नोटांच्या तुलनेत या पॉलिमर नोटांचे आयुष्य वाढवण्याचा RBI चा मानस आहे.
नोटांची छपाई
या नवीन नोटांच्या निर्मितीसाठी आवश्यक पॉलिमर सब्सट्रेट (Polymer Substrate) मिळवण्यासाठी RBI च्या Bharatiya Reserve Bank Note Mudran Pvt Ltd (BRBNMPL) या उपकंपनीने ग्लोबल टेंडर (Global Tender) काढले आहे. नोटांची छपाई ही पूर्णपणे सरकारी नियंत्रणाखालील कंपन्यांमार्फत केली जाते. त्यामुळे हा एक सरकारी प्रकल्प आहे.
गुंतवणूकदारांसाठी काय?
सध्या तरी या पॉलिमर नोटा सध्याच्या कागदी नोटांसोबतच चलनात राहतील. यामुळे लगेच कोणा सूचीबद्ध कंपनीवर याचा थेट परिणाम होणार नाही. मात्र, भविष्यात चलन पुरवठा साखळीत (Currency Supply Chain) खाजगी कंपन्यांसाठी संधी निर्माण होऊ शकतात. जसे की, विशेष सिक्युरिटी इन्क (Security Ink), आधुनिक सब्सट्रेट तंत्रज्ञान किंवा प्रगत सुरक्षा वैशिष्ट्ये पुरवणाऱ्या कंपन्यांना फायदा होऊ शकतो.
पुढील वाटचाल
सध्या हे सर्व ट्रायल टप्प्यात (Trial Phase) असल्याने, लॉजिस्टिक (Logistics) आणि उत्पादन आव्हाने (Manufacturing Challenges) यांसारखे धोके आहेत. RBI या चाचण्यांमध्ये किती यशस्वी होते, यावरच पुढील निर्णय अवलंबून असेल. गुंतवणूकदार या प्रगतीवर लक्ष ठेवून RBI च्या भविष्यातील चलन पायाभूत सुविधा (Currency Infrastructure) धोरणांचा अंदाज घेऊ शकतात.