कर्मचारी भविष्य निर्वाह निधी (EPF) योजनेत 2026 पासून मोठे बदल झाले आहेत. या नवीन नियमांनुसार, सदस्य आता घर, शिक्षण किंवा वैद्यकीय गरजांसाठी त्यांच्या PF खात्यातील 75% पर्यंतची रक्कम काढू शकतील. विशेष म्हणजे, यासाठी आता फक्त 12 महिन्यांची सदस्यत्व (Membership) आवश्यक असेल, ज्यामुळे कर्मचाऱ्यांना पैशांची गरज भागवणे सोपे होईल.
काय आहे नवीन?
29 जून 2026 पासून लागू होणाऱ्या कर्मचाऱ्यांच्या भविष्य निर्वाह निधी (EPFO) च्या नवीन EPF Scheme, 2026 नुसार, आता सदस्य त्यांच्या PF खात्यातील 'पात्र सदस्य शिल्लक' (Eligible Member Balance) पैकी 100% रक्कम काढू शकतात. ही 'पात्र सदस्य शिल्लक' म्हणजे तुमच्या PF खात्यातील एकूण रकमेच्या (कर्मचारी आणि कंपनीचे योगदान मिळून) 75% आहे. मात्र, खात्यातील उर्वरित 25% रक्कम मात्र जमाच राहावी लागेल.
या बदलामुळे जुने क्लिष्ट नियम सोपे झाले आहेत. पूर्वी विविध कारणांसाठी (घर, शिक्षण, वैद्यकीय) वेगवेगळ्या सेवा कालावधीच्या अटी होत्या, पण आता बहुतांश दाव्यांसाठी (Claims) फक्त 12 महिन्यांचे सदस्यत्व पुरेसे ठरणार आहे.
काढण्यासाठी सुलभ श्रेणी
पूर्वी घर खरेदी, शिक्षण किंवा वैद्यकीय आपत्कालीन परिस्थितीत पैसे काढण्यासाठीचे नियम आणि आवश्यक सेवा कालावधी वेगवेगळा होता. मात्र, 2026 च्या नवीन योजनेत या सर्व गरजा 'अत्यावश्यक गरजा (Essential Needs)', 'घर (Housing)' आणि 'विशेष परिस्थिती (Special Circumstances)' अशा तीन मुख्य श्रेणींमध्ये विभागण्यात आल्या आहेत. यामुळे कर्मचाऱ्यांचा गोंधळ कमी होईल आणि ऑनलाईन दावा प्रक्रिया अधिक सुलभ होईल.
12 महिन्यांच्या नियमाचा परिणाम
सर्वात महत्त्वाचा बदल म्हणजे 12 महिन्यांच्या सदस्यत्वाची अट. पूर्वी काही प्रकारच्या विड्रॉवलसाठी 5 ते 7 वर्षांपर्यंतचा सेवा कालावधी आवश्यक असायचा. ही अट शिथिल केल्यामुळे, तरुण कर्मचारी किंवा कमी सेवा कालावधी असलेल्यांनाही त्यांच्या बचतीमध्ये प्रवेश मिळवणे सोपे झाले आहे. याचा एक फायदा म्हणजे आर्थिक अडचणीत असताना या पैशांचा वापर करता येईल, पण दुसरीकडे हे देखील लक्षात घेणे महत्त्वाचे आहे की, या सुविधेचा वारंवार वापर केल्यास निवृत्तीसाठीची दीर्घकालीन बचत लवकर कमी होऊ शकते.
दावा करणाऱ्यांसाठी आवश्यक गोष्टी
नियम सोपे झाले असले तरी, पैसे काढण्यासाठी ओळख आणि खात्याची पडताळणी (Verification) आवश्यक असेल. नवीन योजनेअंतर्गत दावा करण्यासाठी, सदस्यांनी त्यांचे युनिव्हर्सल अकाउंट नंबर (UAN) आधार-लिंक्ड KYC सह पूर्णपणे अपडेट केलेले असावे. पैसे जमा करण्यासाठी पडताळणी केलेले बँक खाते आणि PAN कार्ड असणे अनिवार्य आहे. 75% विड्रॉवल मर्यादेचा गैरवापर टाळण्यासाठी EPFO आवश्यकतेनुसार वैद्यकीय नोंदी किंवा शैक्षणिक प्रवेश पुरावा यांसारखी विशिष्ट कागदपत्रे मागू शकते.
करासंबंधी महत्त्वाचे मुद्दे
नवीन विड्रॉवल नियमांमुळे EPF मधून काढल्या जाणाऱ्या रकमेच्या कराच्या स्थितीत (Tax Status) कोणताही बदल होणार नाही, हे लक्षात घेणे महत्त्वाचे आहे. साधारणपणे, जर EPF खात्यातून 5 वर्षांपेक्षा कमी सेवा कालावधीत पैसे काढले गेले, तर त्यावर आयकर नियमांनुसार कर लागू होऊ शकतो. त्यामुळे, पैसे काढण्यापूर्वी तुमच्या कर सल्लागाराचा (Tax Advisor) सल्ला घेणे आवश्यक आहे. विड्रॉवल प्रक्रिया सोपी झाली असली तरी, कर सवलत मिळेलच असे नाही.