3 ऑगस्ट 2026 पासून, NSE आणि BSE ने F&O-eligible स्टॉक्ससाठी नवीन क्लोजिंग ऑक्शन सेशन (Closing Auction Session) सुरू केले आहे. यामुळे जुनी व्हॉल्यूम वेटेड ॲव्हरेज प्राईस (VWAP) पद्धत संपुष्टात आली आहे. या बदलामुळे क्लोजिंग प्राईस ठरवण्याची पद्धत बदलली असून डेरिव्हेटिव्ह ट्रेडिंगची वेळ दुपारी 3:40 पर्यंत वाढवण्यात आली आहे, ज्यामुळे ट्रेडर्सना नवीन प्राइस डिस्कव्हरी मेकॅनिझमशी जुळवून घ्यावे लागेल.
बाजारात मोठे बदल: F&O ट्रेडिंगचे नियम बदलले
भारतातील फ्युचर्स आणि ऑप्शन्स (F&O) ट्रेडिंगच्या जगात 3 ऑगस्ट 2026 पासून एक मोठा बदल झाला आहे. नॅशनल स्टॉक एक्सचेंज (NSE) आणि बॉम्बे स्टॉक एक्सचेंज (BSE) या दोन्ही बाजारांनी नवीन क्लोजिंग ऑक्शन सेशन (CAS) सादर केले आहे. या नवीन प्रणालीमुळे F&O-eligible स्टॉक्सची अधिकृत क्लोजिंग प्राईस ठरवण्यासाठी वापरली जाणारी जुनी व्हॉल्यूम वेटेड ॲव्हरेज प्राईस (VWAP) पद्धत रद्द करण्यात आली आहे.
नवीन प्रणाली कशी काम करेल?
नवीन नियमांनुसार, या स्टॉक्ससाठी कंटीन्यूअस ट्रेडिंग (continuous trading) दुपारी 3:15 वाजता संपेल. पूर्वी दुपारी 3:00 ते 3:30 या वेळेतील ट्रेड्सच्या आधारावर क्लोजिंग प्राईस मोजली जायची. आता, ही किंमत ऑक्शन सेशन दरम्यान शोधलेल्या इक्विलिब्रियम प्राईस (equilibrium price) द्वारे निश्चित केली जाईल. या प्रक्रियेमुळे ट्रेडिंग दिवसाच्या शेवटी अधिक पारदर्शक प्राईस डिस्कव्हरी (price discovery) होण्यास मदत होईल.
ट्रेडिंग वेळेत वाढ
ट्रेडर्सना या बदलांशी जुळवून घेण्यासाठी पुरेसा वेळ मिळावा, या उद्देशाने एक्सचेंजने डेरिव्हेटिव्ह ट्रेडिंगची वेळ 10 मिनिटांनी वाढवली आहे. आता F&O कॉन्ट्रॅक्ट्स दुपारी 3:40 वाजता बंद होतील, जे पूर्वी 3:30 वाजता होत होते. मात्र, ट्रेड मॉडिफिकेशन विंडो (trade modification window) पूर्वीप्रमाणे दुपारी 4:15 वाजता बंद होईल.
ट्रेडिंग स्ट्रॅटेजीवर परिणाम
पूर्वी अनेक ट्रेडर्स क्लोजिंग लेव्हल्सचा अंदाज घेण्यासाठी शेवटच्या 30 मिनिटांवर अवलंबून असायचे आणि VWAP-आधारित स्कॅल्पिंग स्ट्रॅटेजी (scalping strategies) वापरून प्राईस मुव्हमेंटवर प्रभाव टाकण्याचा प्रयत्न करायचे. मात्र, ही पद्धत रद्द झाल्यामुळे जुन्या स्ट्रॅटेजी आता प्रभावी राहणार नाहीत. ऑक्शन-आधारित क्लोजमुळे आता अधिकृत क्लोजिंग प्राईस एकाच इक्विलिब्रियमने ठरेल, ज्यामुळे कंटीन्यूअस ट्रेडिंग सेशनमध्ये दिसलेल्या ट्रेंडपेक्षा वेगळ्या अनपेक्षित प्राईस स्विंग्स (price swings) दिसू शकतात.
बाजारात तात्पुरती अस्थिरता?
या बदलामुळे बाजारात एक ऍडजस्टमेंट पीरियड (adjustment period) अपेक्षित आहे. सुरुवातीच्या काळात, ट्रेडर्सना दुपारी 3:15 ते 3:35 या वेळेत जास्त अस्थिरता (volatility) अनुभवायला मिळू शकते. कॅश मार्केट (cash market) आणि डेरिव्हेटिव्ह मार्केटचे क्लोजिंग टाईम थोडे वेगळे असल्यामुळे, ऑक्शन संपेपर्यंत डेरिव्हेटिव्ह प्राईसेस अंडरलायिंग कॅश स्टॉक प्राईसशी पूर्णपणे जुळणार नाहीत, असा तात्पुरत्या डायव्हर्जन्सचा (divergence) धोका आहे.
नवीन प्रणालीत रिस्क मॅनेजमेंट
मार्केट पार्टिसिपंट्स आता या नवीन स्ट्रक्चरमध्ये कसे काम करायचे याचा विचार करत आहेत. ऑक्शन मेकॅनिझम कंटीन्यूअस ट्रेडिंगपेक्षा वेगळे असल्याने, VWAP काळातील जुन्या डेटा पॅटर्नवर अवलंबून राहणे चुकीचे ठरू शकते. त्यामुळे, पुढील काही एक्सपायरी सत्रांमध्ये नवीन ऑक्शनच्या वर्तनाचे निरीक्षण करणे महत्त्वाचे ठरेल, जेणेकरून या शेवटच्या मिनिटांमध्ये ऑर्डर फ्लो (order flow) आणि लिक्विडिटी (liquidity) कशी बदलते हे समजून घेता येईल.
ट्रेडर्स आता ऑक्शन प्रक्रियेदरम्यान होणाऱ्या अचानक प्राईस मुव्हमेंट्सचा धोका कमी करण्यासाठी स्प्रेड्स (spreads) सारख्या डिफाइंड-रिस्क स्ट्रॅटेजीजकडे (defined-risk strategies) वळत आहेत. स्कॅल्पिंगऐवजी, आता डेटा-आधारित दृष्टिकोन स्वीकारण्यावर भर दिला जात आहे, ज्यामध्ये क्लोजिंग प्राईसचा अंदाज लावण्यापेक्षा रिस्क मॅनेजमेंटला अधिक महत्त्व दिले जाईल.