भारतातील NEET परीक्षा घोटाळ्याविरोधात झालेले आंदोलन आणि नेपाळमधील राजकीय उठाव या दोन्ही युवा-नेतृत्वाखालील चळवळी आहेत. मात्र, त्यांच्या आंदोलनाच्या पद्धती आणि नुकसानीचे प्रमाण यात मोठे फरक दिसून आले.
Detailed Coverage
आंदोलनाची नवी दिशा
भारतातील NEET (National Eligibility cum Entrance Test) परीक्षेतील कथित पेपर लीक प्रकरणामुळे विद्यार्थ्यांमध्ये मोठा असंतोष पसरला होता. या आंदोलनाचे वैशिष्ट्य म्हणजे त्याचे डिजिटल स्वरूप. तरुणांनी X (पूर्वीचे ट्विटर), इंस्टाग्राम आणि व्हॉट्सॲपसारख्या माध्यमांचा वापर करून संघटन केले, माहितीची देवाणघेवाण केली आणि प्रशासनावर दबाव आणला. देशभरात, विशेषतः पाटणासारख्या ठिकाणी आंदोलने झाली, ज्यात पोलिसांचा लाठीमार आणि अश्रुधुराचा वापरही झाला. मात्र, सार्वजनिक मालमत्तेचे नुकसान तुलनेने मर्यादित होते.
नेपाळमध्ये वेगळे चित्र
याउलट, नेपाळमधील राजकीय उठाव अधिक हिंसक स्वरूपाचा होता. या उठावाचा उद्देश व्यवस्थेत बदल घडवणे आणि पंतप्रधान्यांचा राजीनामा घेणे हा होता. काठमांडू आणि वीरगंजसारख्या शहरांमध्ये तीव्र निदर्शने झाली, ज्यात सरकारी मालमत्तेला आग लावण्यात आली आणि मोठ्या प्रमाणात नुकसान झाले. संसद भवन, सर्वोच्च न्यायालय आणि राजकीय नेत्यांच्या खाजगी निवासस्थानांनाही लक्ष्य करण्यात आले. नेपाळमधील आंदोलनाचा हा मार्ग भारतापेक्षा पूर्णपणे वेगळा होता, जिथे लक्ष धोरणात्मक उत्तरदायित्वावर होते.
तंत्रज्ञानाचा आधार आणि आव्हाने
आंदोलनांमधील आव्हानेही वेगळी होती. नेपाळमध्ये वारंवार होणाऱ्या इंटरनेट बंदीमुळे आयोजकांना प्रत्यक्ष जमीनी स्तरावर संपर्क साधून संघटना करावी लागली. याउलट, भारतातील आंदोलकांना उच्च कनेक्टिव्हिटीचा फायदा मिळाला, ज्यामुळे माहिती वेगाने पसरली, जरी काही ठिकाणी तात्पुरत्या इंटरनेट सेवा खंडित करण्यात आल्या होत्या.
या दोन्ही चळवळींनी आपापल्या देशांतील राजकीय वातावरणावर खोलवर परिणाम केला. भारताच्या शिक्षण मंत्रालयात आणि नेपाळच्या सरकारमध्येही मोठे नेतृत्वबदल झाले. आजच्या काळात युवा आंदोलने कशी विकसित होत आहेत, याचे हे एक महत्त्वाचे उदाहरण आहे. विशेषतः, भारतातील प्रचंड लोकशाहीत डिजिटल संघटन किती प्रभावी ठरू शकते, हे यातून दिसून येते.