आयकर रिटर्न (Income Tax Return) भरल्यानंतर 30 दिवसांच्या आत व्हेरिफाय (Verify) केले नाही, तर ते रद्द मानले जाते. यामुळे तुमचा टॅक्स रिफंड (Tax Refund) थांबतो आणि सेक्शन 234F अंतर्गत ₹5,000 पर्यंत दंड लागू शकतो. हे टाळण्यासाठी आधार OTP, नेट बँकिंग किंवा बेंगलुरुला प्रत्यक्ष कॉपी पाठवून व्हेरिफिकेशन प्रक्रिया पूर्ण करा.
ITR व्हेरिफिकेशन म्हणजे काय?
इन्कम टॅक्स रिटर्न (ITR) ऑनलाइन भरणे ही केवळ पहिली पायरी आहे. सध्याच्या आयकर नियमांनुसार, प्रत्येक करदात्याला रिटर्न भरल्यानंतर 30 दिवसांच्या आत त्याचे व्हेरिफिकेशन करणे बंधनकारक आहे. जर हे व्हेरिफिकेशन झाले नाही, तर आयकर विभाग (Income Tax Department) ते रिटर्न अवैध मानते. याचा अर्थ असा की, जणू काही तुम्ही त्या आर्थिक वर्षासाठी रिटर्न भरलाच नाही.
व्हेरिफिकेशन न करण्याचे तोटे
30 दिवसांची मुदत उलटून गेल्यानंतरही रिटर्न व्हेरिफाय न झाल्यास, त्याचे गंभीर परिणाम होतात. सर्वात आधी, आयकर विभाग तुमचा कोणताही टॅक्स रिफंड (Tax Refund) प्रक्रिया करणार नाही. जर तुमचा अतिरिक्त भरलेला किंवा कापलेला टॅक्स परत येणे बाकी असेल, तर ते अनिश्चित काळासाठी थांबवले जाईल. दुसरे म्हणजे, तुम्ही तुमच्या व्यवसायातून किंवा शेअर बाजारातील गुंतवणुकीतून (Stock Trading) झालेले नुकसान पुढील वर्षांसाठी कॅरी फॉरवर्ड (Carry Forward) करण्याचा हक्क गमावता. याचा भविष्यातील करदायित्वावर मोठा परिणाम होऊ शकतो.
सेक्शन 234F अंतर्गत दंड
वेळेवर व्हेरिफिकेशन करायला विसरल्यास, तुमचा रिटर्न प्रत्यक्षात ज्या दिवशी तुम्ही व्हेरिफिकेशन पूर्ण करता, त्या दिवसापासून भरलेला मानला जातो. जर ही तारीख विहित मुदतीनंतरची असेल, तर तो उशिरा भरलेला रिटर्न मानला जाईल. आयकर कायद्याच्या (Income Tax Act) सेक्शन 234F नुसार, अशा उशिरा भरलेल्या रिटर्नवर दंड आकारला जातो. ज्या करदात्यांचे एकूण उत्पन्न ₹5 लाखांपेक्षा जास्त आहे, त्यांना ₹5,000 पर्यंतचा दंड भरावा लागू शकतो. तर, ₹5 लाखांपर्यंत उत्पन्न असणाऱ्यांसाठी हा दंड ₹1,000 इतका कमी असतो. याव्यतिरिक्त, रिटर्न व्हेरिफाय होईपर्यंत कोणत्याही थकीत करावरील व्याज वाढत राहते.
मुदत चुकल्यास काय करावे?
जर तुम्हाला लक्षात आले की रिटर्न भरून 30 दिवसांपेक्षा जास्त काळ झाला आहे आणि तुम्ही व्हेरिफिकेशन केले नाही, तर लगेच निराश होऊ नका. करदाते आयकर विभागाकडे ऑनलाइन 'कंडोनेशन ऑफ डिले' (Condonation of Delay) विनंती दाखल करू शकतात. यामध्ये तुम्हाला उशीर का झाला याचे कारण स्पष्ट करावे लागते. जर अधिकाऱ्यांनी तुमचे स्पष्टीकरण स्वीकारले, तर रिटर्नवर प्रक्रिया केली जाईल, परंतु उशिरा भरल्याबद्दलचा दंड लागू राहील. दुसरा पर्याय म्हणजे, तुम्ही ITR-V (acknowledgment) ची एक प्रत स्वाक्षरी करून स्पीड पोस्टने बेंगलुरु येथील सेंट्रल प्रोसेसिंग सेंटरला (Centralized Processing Centre) पाठवू शकता.
टाळण्यासारख्या सामान्य चुका
अनेक करदाते असे गृहीत धरतात की ई-फायलिंग पोर्टलवर (e-filing portal) ITR फॉर्म अपलोड करणे म्हणजे प्रक्रिया पूर्ण झाली. मात्र, सिस्टमला विशिष्ट व्हेरिफिकेशन क्रियेची आवश्यकता असते, जी सामान्यतः आधार-लिंक्ड OTP किंवा नेट बँकिंगद्वारे केली जाते. आधारसोबत मोबाइल नंबर अपडेटेड नसणे यासारख्या तांत्रिक अडचणींमुळे देखील प्रक्रिया थांबते. करदात्यांनी त्यांच्या रिटर्नची स्थिती तपासण्यासाठी ई-फायलिंग पोर्टलवर नियमितपणे लॉग इन केले पाहिजे आणि 'Verified' असा संदेश दिसतोय की नाही याची खात्री केली पाहिजे. जर 'कंडोनेशन'ची विनंती फेटाळली गेल्यास, शेवटचा पर्याय म्हणजे नवीन रिटर्न भरणे, ज्यावर पुढील तपासणीची शक्यता असू शकते.