कोची येथे आयोजित TREVOR-SAFARI परिषदेत हवामान तज्ज्ञांनी इशारा दिला आहे की, वाढत्या समुद्री उष्णतेच्या लाटांमुळे माशांचे स्थलांतर विस्कळीत होत असून किनारपट्टीच्या अर्थव्यवस्थेसमोर संकट निर्माण झाले आहे. या अस्थिरतेवर मात करण्यासाठी आता सॅटेलाईट आणि AI आधारित यंत्रणेकडे उद्योगांचा कल वाढत आहे.
कोची येथील ICAR-Central Marine Fisheries Research Institute (CMFRI) मध्ये ४ ते ६ नोव्हेंबर २०२६ दरम्यान सुरू असलेल्या TREVOR-SAFARI परिषदेत जागतिक स्तरावरील चिंता व्यक्त करण्यात आली आहे. ३० देशांतील शास्त्रज्ञ समुद्राच्या वाढत्या तापमानामुळे मासेमारीच्या पारंपारिक क्षेत्रांवर होणाऱ्या परिणामांचे मूल्यांकन करत आहेत. या बदलांमुळे केवळ पर्यावरणीय नुकसानच होत नाही, तर समुद्रावरील अवलंबून असलेल्या लाखो लोकांच्या रोजगारावर आणि पुरवठा साखळीवरही परिणाम होत आहे.
आर्थिक अस्थिरतेची भीती
गुंतवणूकदार आणि उद्योगांसाठी ही चिंतेची बाब आहे. माशांचे अनपेक्षित स्थलांतर, मत्स्यपालनाचे क्षेत्र बंद पडणे आणि ऑयस्टर (Oysters) सारख्या समुद्री जीवांच्या मृत्यूमुळे व्यवसायात मोठी जोखीम निर्माण झाली आहे. कोस्टल लॉजिस्टिक्स आणि प्रोसेसिंग युनिट्ससाठी कच्च्या मालाचा पुरवठा अनिश्चित झाला आहे.
तंत्रज्ञानाचा आधार
या संकटाचा सामना करण्यासाठी आता डेटा-ड्रिव्हन मॅनेजमेंटकडे वळणे अनिवार्य झाले आहे. कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) आणि हवामान मॉडेलिंगच्या साहाय्याने भविष्यातील धोके ओळखण्याचे प्रयत्न सुरू आहेत. भारत यामध्ये आघाडीवर असून, ISRO च्या EOS-06 (Oceansat-3) सॅटेलाईटचा वापर करून समुद्रातील 'क्लोरोफिल-ए'चे प्रमाण मोजले जात आहे. या माहितीच्या आधारे मासेमारीची संभाव्य क्षेत्रे (Potential Fishing Zones) आधीच ओळखता येणे शक्य होणार आहे.
३ नोव्हेंबर २०२६ रोजी स्थापन झालेली 'Bay of Bengal Network of Ocean Researchers for Fisheries' (BOB-NOR) ही नवीन यंत्रणा सीमापार डेटा देवाणघेवाणीसाठी महत्त्वाची ठरेल. जे व्यवसाय सॅटेलाईट इमेजरी आणि आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर करून हवामान बदलांशी जुळवून घेतील, त्यांनाच भविष्यातील आर्थिक अनिश्चिततेचा सामना करणे सोपे जाणार आहे.