बंगळुरूमधील ऑटो-रिक्षा चालक जॅन्सी बीव्ही (Jancy BV) यांनी स्वतःच्या मेहनतीने अनेक महिलांना आत्मनिर्भर बनण्यास मदत केली आहे. त्या मोफत ड्रायव्हिंगचे प्रशिक्षण देतात आणि आजवर सुमारे ५० महिलांना त्यांनी हे कौशल्य शिकवले आहे, ज्यामुळे त्यांना स्वतंत्रपणे काम मिळवणे सोपे झाले आहे. आर्थिक अडचणीतून स्वतःला सावरत इतरांना मदत करण्याची त्यांची कहाणी महिलांच्या वाढत्या भूमिकेकडे लक्ष वेधते.
बंगळूर शहरात ऑटो-रिक्षा चालवणं जॅन्सी बीव्ही (Jancy BV) यांच्यासाठी सोपं नव्हतं. पण त्यांनी आपल्या संघर्षाला एका चांगल्या कामात बदललं आहे. त्या इतर महिलांना ड्रायव्हिंगचं प्रशिक्षण देऊन त्यांना स्वावलंबी बनण्यास मदत करत आहेत. हा उपक्रम शहरी वाहतूक आणि 'गिग इकॉनॉमी'मध्ये महिलांचा वाढता सहभाग दर्शवतो.
जॅन्सी यांच्या आयुष्यात ड्रायव्हर बनण्याचा निर्णय आर्थिक गरजेतून आला. वडील लहानपणी गेल्यानंतर त्यांनी सुरुवातीला शिलाईचं काम केलं. पण कोरोना काळात कुटुंबाच्या ऑटो-रिक्षा व्यवसायावर परिणाम झाला. कर्ज फेडण्यासाठी आणि आर्थिक दबाव कमी करण्यासाठी, पती विनोद यांच्या मदतीने त्यांनी ड्रायव्हिंग शिकण्याचा निर्णय घेतला.
पुरुषांचं वर्चस्व असलेल्या या क्षेत्रात येणं सोपं नव्हतं, पण जॅन्सी यांनी कमर्शिअल ड्रायव्हिंग लायसन्स मिळवलं आणि शहरात ऑटो चालवायला सुरुवात केली. या अनुभवानंतर त्यांनी Uber जॉईन केलं, ज्यामुळे त्यांना कुटुंबाला आर्थिक हातभार लावण्याची संधी मिळाली.
२०२१ मध्ये, जॅन्सी यांनी पाहिलं की प्रादेशिक परिवहन कार्यालयात (Regional Transport Office) अनेक महिला काम करण्यास उत्सुक आहेत, पण त्यांना योग्य प्रशिक्षण किंवा मार्गदर्शन मिळत नाही. ही गोष्ट पाहून त्यांनी एक अनोखा उपक्रम सुरू केला. आतापर्यंत त्यांनी सुमारे ५० महिलांना ड्रायव्हिंग शिकवलं आहे. कमी पगाराच्या नोकऱ्या सोडून चांगला रोजगार मिळवून देणं, हे यामागचं उद्दिष्ट आहे.
हा उपक्रम शहरी भारतातील महिलांसाठी कौशल्य-आधारित स्वातंत्र्याचं महत्त्व अधोरेखित करतो. 'गिग प्लॅटफॉर्म्स' उपलब्ध होत असताना, महिला 'राईड-हेलिंग' आणि 'लास्ट-माईल डिलिव्हरी'सारख्या क्षेत्रात प्रवेश करत आहेत. यामुळे रोजगाराच्या नवीन संधी निर्माण होत असल्या तरी, महिलांसाठी विशेष प्रशिक्षण सुविधांचा अभाव ही मोठी समस्या आहे. जॅन्सी यांचा प्रयत्न या उणिवा भरून काढतो.
शहरी रोजगारातील बदलांवर लक्ष ठेवणाऱ्यांसाठी, जॅन्सी यांच्यासारखे वैयक्तिक उपक्रम व्यापक कौशल्य विकास कार्यक्रमांना कसे पूरक ठरू शकतात, हा महत्त्वाचा प्रश्न आहे. या मॉडेलचं यश महिलांकडून येणारी मागणी आणि सुरक्षिततेसाठी तसेच वाहन मिळवण्यासाठी उपलब्ध संसाधनांवर अवलंबून असेल. जॅन्सी जेव्हा हे काम पुढे सुरू ठेवतील, तेव्हा प्रशिक्षित महिला शहराच्या वाहतूक नेटवर्कमध्ये पूर्ण-वेळ किंवा अर्ध-वेळ ड्रायव्हिंगच्या नोकऱ्यांमध्ये यशस्वीपणे कशा रुजू होतात, हे पाहणं महत्त्वाचं ठरेल.