एखाद्या मार्केटमध्ये सर्वात आधी प्रवेश करणे (First-mover advantage) नेहमीच यशाची हमी देत नाही. अनेकदा बाजारात नंतर आलेले स्पर्धक (Challengers) मूळ कंपन्यांना (Incumbents) मागे टाकून बाजी मारतात, हेच गुंतवणुकीचे मोठे धडे आहेत.
'फर्स्ट मूव्हर' अडचण?
अनेक गुंतवणूकदारांना असे वाटते की बाजारात सर्वात आधी येणाऱ्या कंपनीला कायमस्वरूपी फायदा मिळतो. मात्र, आर्थिक इतिहासाकडे पाहिल्यास असे लक्षात येते की, जो पहिला आला तोच जिंकेल असे नाही. आजच्या अनेक मोठ्या कंपन्या मूळ संस्थापक नसून, त्यांनी योग्य वेळी बाजारात प्रवेश केला, उत्तम अंमलबजावणी केली आणि ग्राहकांच्या गरजांनुसार स्वतःला बदलले.
तंत्रज्ञान आणि मीडियासारख्या क्षेत्रांमध्ये हे स्पष्ट दिसते. नंतर आलेल्या कंपन्यांनी पहिल्या कंपन्यांच्या चुकांमधून शिकून, उत्पादनात सुधारणा करून आणि अधिक सोपे वितरण नेटवर्क तयार करून यश मिळवले.
उदाहरणार्थ, स्मार्टफोन उद्योगात 2007 मध्ये ऍपलच्या आयफोनने क्रांती घडवली. पण त्यानंतर आलेल्या अँड्रॉइड (Android) इकोसिस्टमने ओपन-सोर्स मॉडेलचा वापर करून मोठी ग्राहकसंख्या मिळवली. अनेक उत्पादकांशी भागीदारी करून अँड्रॉइडने जागतिक बाजारात मोठा हिस्सा मिळवला. यावरून गुंतवणूकदारांसाठी धडा मिळतो की उत्पादनाचे यश केवळ नवनिर्माणावर अवलंबून नसते, तर त्याच्या पोहोच आणि सुलभतेवरही अवलंबून असते.
उत्तम अंमलबजावणीचा फायदा
उत्कृष्ट अंमलबजावणी म्हणजे ग्राहकांना चांगला अनुभव देणे किंवा अधिक कार्यक्षम व्यवसाय मॉडेल तयार करणे. नेटफ्लिक्सने (Netflix) व्हिडिओ भाड्याने देण्याची संकल्पना प्रथम सुरू केली नसली तरी, त्यांनी लेट फी (Late Fee) काढून टाकून आणि स्ट्रीमिंगकडे वळून उद्योगात क्रांती घडवली. याउलट, ब्लॉकबस्टर (Blockbuster) सारखी कंपनी आपल्या पारंपरिक मॉडेलला डिजिटल युगात बदलू शकली नाही आणि त्यामुळे ती मागे पडली.
सोशल मीडियामध्ये फेसबुकने (Facebook) मायस्पेसला (MySpace) मागे टाकले कारण त्यांनी स्वच्छ डिझाइन आणि कठोर ओळख पडताळणीवर लक्ष केंद्रित केले. वेब सर्चमध्ये गुगलने (Google) याहू (Yahoo) आणि अल्टाव्हिस्टा (AltaVista) सारख्या जुन्या कंपन्यांना वेगाने आणि अचूक सर्च रिझल्ट्स देऊन मागे टाकले.
गुंतवणूकदारांसाठी विश्लेषण
कंपन्यांचे विश्लेषण करताना, गुंतवणूकदारांनी केवळ ती कंपनी 'फर्स्ट मूव्हर' आहे की नाही हे पाहू नये. त्याऐवजी, कंपनी आपली बाजारातील जागा टिकवून ठेवण्यासाठी ऑपरेशनल एक्सीलन्स (Operational Excellence) आणि सततच्या बदलांवर किती अवलंबून आहे याचे मूल्यांकन करावे. कंपनीकडे आपली स्थिती वाचवण्यासाठी रणनीती आहे की नाही, की ती केवळ सुरुवातीच्या प्रवेशावर अवलंबून आहे, हा प्रश्न महत्त्वाचा ठरतो.
तंत्रज्ञानामुळे वेगाने बदलणाऱ्या उद्योगांमध्ये 'चॅलेंजर डिसरप्शन'चा (Challenger Disruption) धोका जास्त असतो. जेव्हा एखादा नवीन खेळाडू चांगला खर्च, उत्तम तंत्रज्ञान किंवा अधिक सोपा इंटरफेस घेऊन येतो, तेव्हा जुन्या कंपनीला धोका निर्माण होतो. अशा परिस्थितीत कंपनीची बदलण्याची क्षमता, संशोधन आणि विकासातील गुंतवणूक आणि ग्राहक निष्ठा टिकवून ठेवण्याची क्षमता ही दीर्घकालीन मूल्याचे खरे निर्देशक आहेत.