या तिमाहीत भारताचा जागतिक IPO मार्केटमधील वाटा **१%** पेक्षा कमी झाला आहे, जो मागील ६ वर्षांतील सर्वात कमी आहे. हे मुख्यत्वे SpaceX सारख्या मोठ्या आंतरराष्ट्रीय कंपन्यांच्या लिस्टिंगमुळे झाले आहे, भारतीय कंपन्यांच्या IPO मध्ये घट झाल्यामुळे नाही. मात्र, भविष्यात येणारे मोठे IPOs बाजारासाठी महत्त्वाचे ठरू शकतात.
काय घडले?
भारताचा जागतिक प्रारंभिक सार्वजनिक ऑफर (IPO) मार्केटमधील सहभाग जून 2020 नंतरच्या सर्वात कमी पातळीवर पोहोचला आहे. चालू तिमाहीत, जगभरातील कंपन्यांनी IPO द्वारे $128.9 अब्ज उभारले. यापैकी भारताचे योगदान फक्त $831 दशलक्ष इतके आहे, जे जागतिक IPO मूल्याच्या केवळ 0.6% आहे. ऐतिहासिक सरासरीच्या तुलनेत ही एक मोठी घट आहे, ज्यामुळे जागतिक बाजारात भारताचा वाटा सहा वर्षांतील सर्वात कमी पातळीवर आला आहे.
जागतिक टेक कंपन्यांचा प्रभाव
या घसरणीचे मुख्य कारण भारतीय कंपन्यांच्या लिस्टिंगमध्ये अचानक घट होणे हे नाही, तर जागतिक टेक IPOs चा प्रचंड आकार आहे. SpaceX चे $75 अब्ज चे लिस्टिंग यांसारख्या मोठ्या आंतरराष्ट्रीय ऑफरिंगने जागतिक स्तरावरील एकूण निधी उभारणीत मोठी भूमिका बजावली आहे. यामुळे एकूण टक्केवारीत भारताचा वाटा कमी दिसतो. याशिवाय, जागतिक भांडवल कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) आणि सेमीकंडक्टर उत्पादनाशी संबंधित कंपन्यांकडे मोठ्या प्रमाणात वळवले जात आहे, या क्षेत्रात भारताची थेट उपस्थिती सध्या मर्यादित आहे.
देशांतर्गत स्थिती आणि मार्केटचे आरोग्य
भारताचा जागतिक शेअर कमी झाला असला तरी, मार्केट तज्ञांच्या मते प्रायमरी मार्केटचे आरोग्य हे सेकंडरी स्टॉक मार्केटच्या कामगिरीशी जोडलेले आहे. Emkay Global Financial Services चे CEO, Yatin Singh यांनी नमूद केले की IPO ॲक्टिव्हिटीसाठी जागतिक ट्रेंडपेक्षा देशांतर्गत घटक अधिक महत्त्वाचे आहेत.
भविष्यात, नॅशनल स्टॉक एक्सचेंज (NSE) आणि जिओ प्लॅटफॉर्म्स (Jio Platforms) यांसारख्या मोठ्या कंपन्यांकडून $3 अब्ज ते $4 अब्ज पर्यंत निधी उभारण्याची अपेक्षा आहे. या IPOs मुळे सध्याचा ट्रेंड बदलू शकतो. तथापि, मॉर्गन स्टॅनले (Morgan Stanley) च्या अंदाजानुसार, 2027 पर्यंत जागतिक AI पायाभूत सुविधांसाठी वार्षिक $1 ट्रिलियन भांडवलाची आवश्यकता असेल, जी आंतरराष्ट्रीय गुंतवणूकदारांचे लक्ष वेधून घेत आहे.
धोके आणि बाजारावरील दबाव
बाजारातील वाटा कमी होणे हे उदयोन्मुख बाजारपेठांवरील व्यापक दबाव दर्शवते. भारत हा एक प्रमुख ऊर्जा आयातदार देश असल्याने, पश्चिम आशियातील संघर्ष यांसारख्या भू-राजकीय घटनांमुळे स्थानिक बाजारपेठ संवेदनशील आहे, ज्यामुळे गुंतवणूकदारांच्या भावना आणि तरलता (liquidity) प्रभावित होऊ शकते. जेव्हा जागतिक गुंतवणूकदार सावध होतात, तेव्हा ते सहसा अमेरिकेतील आणि पूर्व आशियातील प्रस्थापित बाजारपेठांना किंवा उच्च-वाढ तंत्रज्ञान क्षेत्रांना प्राधान्य देतात, ज्यामुळे उदयोन्मुख अर्थव्यवस्थांमधील IPOs साठी भांडवल कमी शिल्लक राहू शकते.
गुंतवणूकदारांनी काय ट्रॅक करावे?
भारतीय बाजारपेठेचे मूल्यांकन करणाऱ्या गुंतवणूकदारांसाठी, जागतिक IPO मार्केट शेअरऐवजी देशांतर्गत निर्देशांकांवर लक्ष केंद्रित करणे महत्त्वाचे आहे. महत्त्वाचे मुद्दे खालीलप्रमाणे आहेत:
- सेकंडरी मार्केटची कामगिरी: तज्ञांनी म्हटल्याप्रमाणे, मजबूत IPO पाइपलाइनसाठी निरोगी सेकंडरी मार्केट आवश्यक आहे.
- मोठ्या IPOs ची प्रतीक्षा: NSE आणि Jio Platforms सारख्या आगामी लिस्टिंगची प्रगती आणि मूल्यांकन, देशांतर्गत गुंतवणूकदारांच्या आवडीचे महत्त्वपूर्ण निर्देशक असतील.
- ऊर्जा आणि भू-राजकीय स्थिरता: भारत एक महत्त्वपूर्ण ऊर्जा आयातदार असल्याने, ऊर्जा किमतींमधील स्थिरता आणि भू-राजकीय परिस्थिती परदेशी गुंतवणूकदारांच्या भावनांवर प्रभाव टाकत राहील.
- सेक्टरनुसार एक्सपोजर: भारत डेटा सेंटर्स आणि AI-संबंधित सेवांमध्ये किती वेगाने आपली भूमिका वाढवतो यावर लक्ष ठेवणे महत्त्वाचे आहे, कारण हे क्षेत्र जागतिक गुंतवणूक थीममध्ये अधिक मध्यवर्ती बनत आहेत.