भारतातील 'अल्टरनेटिव्ह अकॉमडेशन' (Alternative Accommodation) क्षेत्राने पारंपारिक ब्रँडेड हॉटेल साखळ्यांना मागे टाकले आहे. पर्यटकांच्या वाढत्या मागणीमुळे या क्षेत्रात आता **2,00,000** पेक्षा जास्त लिस्टिंग्स झाल्या असून, हे हॉटेल व्यवसायापुढील मोठे आव्हान मानले जात आहे.
भारतीय हॉस्पिटॅलिटी क्षेत्रात एक मोठे स्थित्यंतर पाहायला मिळत आहे. विला, होमस्टे आणि सर्व्हिस्ड अपार्टमेंट्स यांसारख्या पर्यायी निवाऱ्यांची संख्या आता पारंपारिक ब्रँडेड हॉटेल्सच्या एकूण क्षमतेच्या दुप्पट झाली आहे. २०२६ पर्यंत या पर्यायी निवाऱ्यांच्या लिस्टिंग्सची संख्या २,००,००० वर पोहोचली असून, यात वार्षिक २६% ची वाढ नोंदवली गेली आहे. तुलनेत, भारतातील ब्रँडेड हॉटेलची एकूण क्षमता साधारण २,१३,००० खोल्या इतकीच आहे.### हॉटेल क्षेत्रातील तुटवडा आणि वाढती मागणी
या बदलाचे मुख्य कारण म्हणजे हॉटेल इंडस्ट्रीतील 'सप्लाय-डिमांड' मधील मोठी दरी. जरी मोठ्या हॉटेल चॅन्स नवीन प्रोजेक्ट्स जाहीर करत असल्या, तरी जमीन अधिग्रहण, उच्च भांडवली खर्च आणि बांधकामातील विलंब यामुळे प्रत्यक्ष उपलब्धता वाढत नाहीये. परिणामी, वाढत्या पर्यटनाचा फायदा घेण्यासाठी प्रवासी आता हॉलिडे रेंटल्सना पसंती देत आहेत.
प्रोफेशनल मॅनेजमेंटचा प्रभाव
आता हे क्षेत्र 'हॉबी होस्ट' कडून 'प्रोफेशनल' मॉडेलकडे वळत आहे. ऑपरेटर्स आता संपूर्ण प्रॉपर्टीज एकत्रित करून तिथे हाऊसकीपिंग, मेंटेनन्स आणि दर्जेदार सुविधा पुरवत आहेत. अशा प्रकारच्या व्यावसायिकीकरणामुळे, FY28 पर्यंत ही संख्या २,८५,००० युनिट्सपर्यंत जाण्याचा अंदाज आहे, ज्यामुळे हे चित्र तात्पुरते नसून कायमस्वरूपी बदलाचे संकेत आहेत.
आव्हाने आणि नियमन (Operational & Regulatory Risks)
वाढ जरी वेगाने होत असली तरी, सुरक्षितता आणि अग्निशमन नियमांबाबत असलेल्या अस्पष्टतेमुळे या क्षेत्रावर टांगती तलवार आहे. ब्रँडेड हॉटेल्सप्रमाणे इथे कडक नियम नसल्याने, भविष्यात सरकारकडून नियमावली आल्यास 'कंप्लायन्स कॉस्ट' वाढू शकते. तसेच, उच्च-श्रेणीतील लक्झरी मार्केटमध्ये सप्लाय वाढल्यास भविष्यात किंमतींवर दबाव येण्याची शक्यता नाकारता येत नाही.
गुंतवणूकदारांची नजर
आता गुंतवणूकदार या क्षेत्रातील 'स्केल' आणि 'क्वालिटी' यांचा समतोल कसा राखला जातो, याकडे लक्ष ठेवून आहेत. विशेषतः टियर-२ आणि टियर-३ शहरांमध्ये वाढणाऱ्या या स्पर्धेमुळे, पारंपारिक हॉटेल कंपन्या आणि हॉलिडे रेंटल ऑपरेटर्स यांच्यातील लढा अधिक तीव्र होणार आहे.