आर्थिक वर्ष 2026 मध्ये भारतीय IPO मार्केटने ₹1.9 लाख कोटींचा विक्रमी टप्पा गाठला आहे, पण कंपन्यांच्या लिस्टिंग गेनमध्ये मोठी घसरण झाली आहे. गेल्या वर्षी जिथे **29%** चा फायदा मिळत होता, तिथे आता सरासरी गेन फक्त **7%** राहिला आहे. यामुळे आता गुंतवणूकदार जुन्या 'थीम' किंवा 'मोमेंटम'ऐवजी कंपनीचे फंडामेंटल, कॉर्पोरेट गव्हर्नन्स आणि योग्य व्हॅल्युएशनला जास्त महत्त्व देत आहेत.
IPO मार्केटचा विक्रमी वर्ष, पण लॉटरी लागली नाही!
भारताच्या प्रायमरी मार्केटसाठी आर्थिक वर्ष 2026 हे एक ऐतिहासिक वर्ष ठरले. कंपन्यांनी 366 IPO द्वारे एकूण ₹1.9 लाख कोटी उभारले. मात्र, यावर्षी नवीन कंपन्यांच्या लिस्टिंगचा उत्साह मात्र पूर्वीसारखा राहिला नाही. एकूण उभारणी जरी सर्वकालीन उच्चांकी असली, तरी लिस्टिंगच्या दिवशी मिळणारा सरासरी नफा 29% वरून घसरून केवळ 7% पर्यंत आला आहे.
याचा अर्थ असा की, गुंतवणूकदार आता प्रत्येक IPO मध्ये पैसे लावण्याऐवजी अधिक विचारपूर्वक निर्णय घेत आहेत. पूर्वी IPO ला मिळणारे ओव्हरसबस्क्रिप्शन (Oversubscription) यशाची हमी मानले जात असे, पण आता ते दिवस गेले. IPO चे सरासरी ओव्हरसबस्क्रिप्शन 71 पटींवरून 39 पटींपर्यंत खाली आले आहे. संस्थात्मक आणि रिटेल गुंतवणूकदार आता कंपन्यांचे फंडामेंटल, कमाईची गुणवत्ता आणि कॉर्पोरेट गव्हर्नन्स या गोष्टी बारकाईने तपासत आहेत.
लहान IPOs झाले फ्लॉप, मोठ्या कंपन्यांनी दिला दिलासा
या बदलाचा फटका लहान IPOs ना बसला आहे, ज्यांनी सरासरी फक्त 2% चा लिस्टिंग गेन दिला. मात्र, मध्यम आणि मोठ्या आकाराच्या कंपन्यांनी सुमारे 11% चा लिस्टिंग गेन मिळवून थोडा दिलासा दिला आहे.
-17% पर्यंत घसरलेले लिस्टिंग गेन?
नवीन कंपन्यांच्या लिस्टिंगनंतरचा परफॉर्मन्स (Performance) पाहता, अनेक गुंतवणूकदारांना मोठा फटका बसला आहे. अलीकडील IPOs चा सरासरी वार्षिक परतावा -17% पर्यंत खाली आला आहे. जे गुंतवणूकदार केवळ मोमेंटम पाहून पैसे लावत होते, त्यांना आता तोटा सहन करावा लागत आहे.
जागतिक भू-राजकीय तणाव, बदलते व्याजदर आणि एफपीआय (FPI) आउटफ्लो यांसारख्या कारणांमुळे मार्केटमध्ये सावधगिरीचे वातावरण आहे.
कंपन्यांच्या खर्चावर जास्त लक्ष
कंपन्या IPO मधून मिळणारा पैसा कसा वापरणार आहेत, यावर गुंतवणूकदारांचे बारीक लक्ष आहे. IPO मधून उभारलेल्या एकूण पैशांपैकी 61% ऑफर-फॉर-सेल (Offer-for-Sale) मार्फत आले, जिथे जुने शेअरहोल्डर आपले स्टेक विकतात. फ्रेश इश्यू (Fresh Issue) मधून 39% पैसा उभा राहिला, जो व्यवसायाच्या वाढीसाठी वापरला जाणार आहे. यात 26% कर्ज फेडण्यासाठी आणि 21% भांडवली खर्च (Capital Expenditure) किंवा विस्तारासाठी वापरले जाणार आहेत.
सेक्टरनुसार कामगिरी
सेक्टरनुसार बोलायचं झाल्यास, फायनान्शियल सर्व्हिसेस (Financial Services) सेक्टरने सर्वाधिक ₹59,800 कोटी उभे केले. ग्राहक सेवा आणि टिकाऊ वस्तूंच्या (Consumer Services and Durables) सेक्टरमध्येही चांगली मागणी दिसून आली. याउलट, पॉवर, टेलिकॉम आणि टेक्सटाईल सारख्या सेक्टरमधील IPOs ना कमी प्रतिसाद मिळाला किंवा त्यांना नकारात्मक लिस्टिंगचा अनुभव आला.
पुढील आर्थिक वर्षात, कंपन्यांची गुणवत्ता, योग्य व्हॅल्युएशन आणि भांडवली वाटपाची स्पष्ट रणनीती हेच यशाचे मुख्य घटक ठरतील.