२०२३ ते २०२५ या काळात भारताने एग्री-फूड क्षेत्रात **$२.१ अब्ज** (सुमारे १७,५०० कोटी रुपये) इतका विक्रमी निधी मिळवला आहे. आता गुंतवणूकदार डिजिटल प्लॅटफॉर्म सोडून बायोटेक्नॉलॉजी आणि रोबोटिक्ससारख्या 'डीप-टेक' क्षेत्रांकडे वळत आहेत.
एग्री-फूड क्षेत्रात भारताचे वर्चस्व
जागतिक स्तरावर उदयोन्मुख बाजारपेठांमध्ये (Emerging Markets) भारत आता गुंतवणुकीचे केंद्र बनला आहे. AgBase आणि Briter च्या अहवालानुसार, १७ देशांच्या बाजारपेठेत एकूण $४.३९ अब्ज निधी जमा झाला असून, त्यातील निम्म्याहून अधिक म्हणजे $२.१ अब्ज वाटा एकट्या भारताचा आहे. पूर्वीचे स्टार्टअप मॉडेल्स आता व्यावसायिकदृष्ट्या अधिक सक्षम होत आहेत.
डिजिटलकडून 'डीप-टेक'कडे प्रवास
गेल्या दशकात केवळ डिलिव्हरी ॲप्स आणि डिजिटल प्लॅटफॉर्मचा बोलबाला होता. मात्र, आता गुंतवणूकदार अधिक प्रगत तंत्रज्ञानावर भर देत आहेत. यामध्ये प्रामुख्याने:
- Ag BioTech (शेतीसाठी बायोटेक उपाय)
- AI-enabled Hardware (आर्टिफिशियल इंटेलिजन्सवर आधारित साधने)
- Autonomous Drones (स्वयंचलित ड्रोन)
- Robotics (रोबोटिक्स)
या तंत्रज्ञानामुळे शेतीतील उत्पन्न वाढवणे आणि संसाधनांचा कार्यक्षम वापर करणे शक्य होणार आहे. हे क्षेत्र अधिक भांडवलप्रधान असले तरी, दीर्घकाळात मोठी स्पर्धात्मक ताकद देणारे ठरू शकते.
एक्झिटचे विविध पर्याय
इतर उदयोन्मुख बाजारपेठांच्या तुलनेत भारतात गुंतवणूकदारांसाठी बाहेर पडण्याचे (Exit) अधिक पर्याय उपलब्ध आहेत. यामध्ये प्रायव्हेट इक्विटी बायआउट्स, कॉर्पोरेट अधिग्रहणे (Acquisitions) आणि सार्वजनिक बाजारातील लिस्टिंग (IPO) यांचा समावेश होतो. यामुळे गुंतवणूकदारांना मोठ्या प्रमाणात भांडवल काढणे सोपे झाले आहे.
समोर असलेली आव्हाने
'डीप-टेक' क्षेत्रात काम करणे सोपे नाही. यामध्ये संशोधनासाठी लागणारा वेळ (Research Cycles), मोठ्या प्रमाणावर भांडवलाचा खर्च आणि सरकारी नियम (Regulatory Hurdles) ही मोठी आव्हाने आहेत. सॉफ्टवेअरप्रमाणे येथे त्वरित अपडेट्स मिळत नाहीत, त्यामुळे प्रॉफिट मिळवण्यासाठी कंपनीला दीर्घकाळ टिकून राहावे लागेल.
गुंतवणूकदारांनी येणाऱ्या काळात कंपन्यांचा 'कॅश बर्न रेट' (Cash Burn Rate) आणि सरकारी धोरणांमधील बदलांकडे लक्ष ठेवणे गरजेचे आहे.