आयकरातून (Income Tax) एक मोठी अपडेट आली आहे! आता ITR-3 फॉर्ममध्ये F&O (Futures & Options) ट्रेडिंग करणाऱ्यांना टर्नओव्हर (Turnover) आणि उत्पन्नाची (Income) स्वतंत्र माहिती देणे बंधनकारक झाले आहे. असेसमेंट इयर (AY) 2026-27 पासून लागू होणारे हे नियम ट्रेडरसाठी खूप महत्त्वाचे आहेत.
काय आहे नवीन बदल?
आयकरातून (Income Tax Department) ITR-3 फॉर्मसाठी नवीन नियम जाहीर झाले आहेत, जे असेसमेंट इयर (AY) 2026-27 पासून लागू होतील. जे करदाते फ्युचर्स आणि ऑप्शन्स (F&O) मध्ये ट्रेडिंग करतात, त्यांना आता त्यांच्या F&O टर्नओव्हर आणि उत्पन्नाची वेगळी माहिती द्यावी लागणार आहे. पूर्वी ही माहिती इतर व्यावसायिक उत्पन्नात मिसळून दिली जात असे. मात्र, आता नवीन 'ट्रेडिंग अकाउंट' शेड्युलमध्ये F&O, इंट्राडे इक्विटी, कमोडिटीज आणि करन्सीसाठी स्वतंत्र माहिती देणे आवश्यक आहे. यामुळे पारदर्शकता वाढेल आणि डेटा पडताळणी सोपी होईल.
ट्रेडरसाठी हे का महत्त्वाचे आहे?
गेल्या काही वर्षांत डेरिव्हेटिव्ह मार्केटमध्ये रिटेल गुंतवणूकदारांचा सहभाग मोठ्या प्रमाणात वाढला आहे. त्यामुळे, स्वतंत्र माहिती मागवण्याचा उद्देश हा करदात्यांनी दिलेल्या माहितीची पडताळणी ॲन्युअल इन्फॉर्मेशन स्टेटमेंट (AIS) आणि ब्रोकरच्या रेकॉर्डशी करणे हा आहे. जेव्हा तुम्ही ITR-3 फाइल कराल, तेव्हा या नवीन फील्ड्समधील माहितीचा वापर उत्पन्नाचे वर्गीकरण (Classification) आणि नुकसानीचा दावा (Loss Set-off) तपासण्यासाठी केला जाईल. या अनिवार्य फील्ड्समध्ये अपूर्ण किंवा रिकामी माहिती भरणे आता शक्य नाही, कारण सिस्टम तुमची फाइलिंग नाकारू शकते किंवा ती नॉन-कम्प्लायन्स म्हणून ध्वजांकित (Flag) करू शकते.
डिफेक्टिव्ह रिटर्नचा धोका
जर F&O टर्नओव्हर आणि उत्पन्नाची आवश्यक माहिती गहाळ असेल किंवा अधिकृत नोंदींशी जुळत नसेल, तर आयकर कायदा, सेक्शन 139(9) अंतर्गत तुमचा टॅक्स रिटर्न 'डिफेक्टिव्ह' (Defective) मानला जाऊ शकतो. डिफेक्टिव्ह रिटर्न म्हणजे असा रिटर्न जो आवश्यक माहितीच्या अभावी आयकर विभाग स्वीकारत नाही. जर तुम्हाला डिफेक्टिव्ह रिटर्नसाठी नोटीस आली, तर तुम्हाला एका निश्चित वेळेत त्रुटी सुधाराव्या लागतील. असे न केल्यास, तुमचा रिटर्न अवैध ठरू शकतो, ज्यामुळे दंड (Penalties) लागू शकतात आणि भविष्यातील वर्षांसाठी नॉन-स्पेकुलेटिव्ह व्यावसायिक नुकसानी (Non-speculative Business Losses) पुढे नेण्याचा हक्क गमावला जाऊ शकतो.
F&O विरुद्ध स्पेकुलेटिव्ह उत्पन्न (Speculative Income)
कराच्या दृष्टीने, F&O ट्रेडिंग आणि इतर ऍक्टिव्हिटीजमधील फरक महत्त्वाचा आहे. F&O मधून मिळणारे उत्पन्न सामान्यतः 'नॉन-स्पेकुलेटिव्ह बिझनेस इन्कम' मानले जाते. या वर्गीकरणामुळे ट्रेडर्सना त्यांचे नुकसान इतर व्यावसायिक उत्पन्नातून (सॅलरी वगळता) वजा करण्याची आणि न वापरलेले नुकसान आठ वर्षांपर्यंत पुढे नेण्याची (Carry Forward) परवानगी मिळते.
याउलट, इंट्राडे इक्विटी ट्रेडिंगला 'स्पेकुलेटिव्ह बिझनेस ऍक्टिव्हिटी' म्हणून वर्गीकृत केले जाते. स्पेकुलेटिव्ह ट्रेडमधील नुकसान फक्त इतर स्पेकुलेटिव्ह व्यवसायांमधून मिळणाऱ्या नफ्यासोबतच वजा केले जाऊ शकते आणि ते फक्त चार वर्षांपर्यंत पुढे नेता येते. कराचा उपचार आणि पुढे नेण्याचा कालावधी यात लक्षणीय फरक असल्याने, आयकर विभागाने स्वतंत्र रिपोर्टिंगवर जोर दिला आहे, जेणेकरून या दोन प्रकारच्या उत्पन्नांचे चुकीचे मिश्रण टाळता येईल.
गुंतवणूकदारांनी काय लक्षात ठेवावे?
ट्रेडर्सनी खात्री करावी की त्यांचा टर्नओव्हरची गणना कर अधिकाऱ्यांनी आवश्यक असलेल्या पद्धतीनुसार केली आहे आणि ती त्यांच्या स्टॉकब्रोकरच्या नोंदींशी जुळते. 2026-27 या असेसमेंट इयरसाठी ITR-3 फाइल करण्यापूर्वी, ॲन्युअल इन्फॉर्मेशन स्टेटमेंट (AIS) आणि लागू असल्यास टॅक्स ऑडिट रिपोर्ट्ससोबत (Tax Audit Reports) आकडेवारीची पडताळणी करणे महत्त्वाचे आहे. वर्षभर अचूक नोंदी ठेवल्यास, शेवटच्या क्षणी बदल करण्याची गरज टाळता येईल आणि नुकसानीचे फायदे पुढे नेण्याचा हक्क अबाधित राहील.