IIT Bombay आता अमेरिकेत आपली पहिली कॅम्पस उघडण्याच्या तयारीत आहे. यासाठी त्यांनी स्टेट युनिव्हर्सिटी ऑफ न्यूयॉर्क (SUNY) सोबत हातमिळवणी केली आहे. ही नवीन कॅम्पस **2027** पर्यंत सुरू होण्याची शक्यता आहे.
काय घडलं?
भारतातील प्रतिष्ठित शिक्षण संस्था, इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ टेक्नॉलॉजी (IIT) बॉम्बे, आता अमेरिकेत आपले पहिले आंतरराष्ट्रीय कॅम्पस स्थापन करण्यासाठी सज्ज झाली आहे. यासाठी त्यांनी स्टेट युनिव्हर्सिटी ऑफ न्यूयॉर्क (SUNY) ओल्ड वेस्टबरी सोबत एक महत्त्वपूर्ण करार केला आहे. हा करार 26 जून 2026 रोजी केंद्रीय शिक्षण मंत्री धर्मेंद्र प्रधान यांच्या उपस्थितीत पार पडला. या नवीन कॅम्पसची उभारणी SUNY च्या लाँग आयलंड कॅम्पसमध्ये केली जाणार आहे. सुरुवातीला 2027 पासून हे कॅम्पस सर्टिफिकेट कोर्सेस सुरू करेल, ज्यात आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स (AI), इंजिनिअरिंग, सस्टेनेबिलिटी आणि क्लीन टेक्नॉलॉजी यांसारख्या मागणी असलेल्या क्षेत्रांवर लक्ष केंद्रित केले जाईल. भविष्यात पूर्ण-वेळ डिग्री प्रोग्राम्स सुरू करण्याचीही योजना आहे.
शिक्षणाचं वाढतं जागतिक स्वरूप
भारताच्या राष्ट्रीय शिक्षण धोरणाच्या (National Education Policy) उद्दिष्टांशी सुसंगत, भारतीय उच्च शिक्षणाला आंतरराष्ट्रीय स्तरावर नेण्याचा हा एक मोठा प्रयत्न आहे. अमेरिकेत कॅम्पस स्थापन केल्यामुळे IIT बॉम्बेला दोन्ही देशांमधील संयुक्त संशोधन (Collaborative Research) आणि प्राध्यापक देवाणघेवाण (Faculty Exchange) वाढवण्यास मदत होईल. यामुळे संस्थेला आंतरराष्ट्रीय संशोधन परिसंस्थांचा (Research Ecosystems) लाभ घेता येईल आणि मोठ्या संख्येने विद्यार्थ्यांना आकर्षित करता येईल. हे पाऊल भारतीय तांत्रिक संस्थांना जागतिक स्तरावर एक नवी ओळख देणारे ठरू शकते, जिथे ते अव्वल जागतिक विद्यापीठांशी स्पर्धा करू शकतील.
इतर IIT उपक्रमांशी तुलना
IIT बॉम्बे हे आंतरराष्ट्रीय स्तरावर विस्तार करणारे एकमेव प्रमुख भारतीय शिक्षण संस्था नाही. उदाहरणार्थ, IIT मद्रासने यापूर्वीच झांझिबार, टांझानिया येथे एक आंतरराष्ट्रीय कॅम्पस सुरू केले आहे, जे 2023 पासून कार्यरत आहे. यातून असे दिसून येते की भारतीय तांत्रिक संस्था आता आपले शैक्षणिक अभ्यासक्रम आणि संशोधन कौशल्ये परदेशात निर्यात करत आहेत. झांझिबार कॅम्पस आफ्रिकन प्रदेशात अभियांत्रिकी आणि तंत्रज्ञान शिक्षण देण्यावर लक्ष केंद्रित करते, तर अमेरिकेतील सहकार्य सखोल संशोधन आणि शैक्षणिक एकात्मतेसाठी सध्याच्या अमेरिकी विद्यापीठांच्या पायाभूत सुविधांचा फायदा घेईल.
उद्योगांसाठी याचे महत्त्व
भारतीय कॉर्पोरेट सेक्टर आणि एकूणच अर्थव्यवस्थेसाठी, IITs च्या या जागतिक विस्ताराचे दीर्घकालीन परिणाम होऊ शकतात. जसजसे हे संस्था आंतरराष्ट्रीय विद्यापीठांशी आपले संबंध अधिक दृढ करतील, तसतसे त्यांना जागतिक संशोधन आणि विकास (R&D) नेटवर्कमध्ये चांगली पोहोच मिळेल. यामुळे भारतीय शैक्षणिक संशोधन आणि जागतिक उद्योग मानकांमधील दरी कमी होण्यास मदत होऊ शकते. AI आणि क्लीन टेक्नॉलॉजीसारख्या क्षेत्रांमध्ये वाढलेल्या सहकार्यामुळे भारतीय प्रतिभेला आंतरराष्ट्रीय तांत्रिक गरजांशी अधिक चांगल्या प्रकारे जुळवून घेण्यास प्रोत्साहन मिळेल, जे उच्च-स्तरीय अभियांत्रिकी आणि संशोधन क्षमतांवर अवलंबून असलेल्या उद्योगांसाठी फायदेशीर ठरेल.
पुढे काय पाहावे?
या उपक्रमासाठी सर्वात महत्त्वाचे मुद्दे म्हणजे नवीन कॅम्पसमधील प्रवेश क्षमता, आंतरराष्ट्रीय कार्यक्रमांसाठी शुल्क रचना आणि सर्टिफिकेट कोर्सेस पूर्ण-वेळ डिग्री प्रोग्राम्समध्ये किती वेगाने रूपांतरित होतात हे पाहणे महत्त्वाचे ठरेल. गुंतवणूकदार आणि उद्योग निरीक्षक या मॉडेलचेही निरीक्षण करतील की SUNY सारख्या आंतरराष्ट्रीय भागीदारांसोबत 'कॅम्पस-शेअरिंग'च्या या मॉडेलमध्ये अमेरिकेतील परिचालन खर्च आणि नियामक आवश्यकता कशा हाताळल्या जातात. यामुळे भविष्यात इतर भारतीय तांत्रिक संस्थांसाठी अशा भागीदारीची स्केलेबिलिटी (Scalability) निश्चित होईल.