2026 सालचा रसायनशास्त्रातील नोबेल पुरस्कार Henri B. Kagan आणि Kenso Soai यांना जाहीर झाला आहे. 'असिमेट्रिक ऑरगॅनिक सिंथेसिस' (asymmetric organic synthesis) क्षेत्रातील त्यांच्या महत्त्वपूर्ण संशोधनासाठी हा बहुमान देण्यात आला असून, यामुळे भविष्यात सुरक्षित औषधनिर्मितीला मोठी चालना मिळणार आहे.
रॉयल स्वीडिश ॲकॅडमी ऑफ सायन्सेसने 2026 चा रसायनशास्त्रातील नोबेल पुरस्कार Henri B. Kagan आणि Kenso Soai यांना जाहीर केला आहे. या जोडीने 'असिमेट्रिक ऑरगॅनिक सिंथेसिस'मध्ये, विशेषतः 'नॉन-लिनियर इफेक्ट्स' आणि 'ऑटो-कॅटॅलिसिस'मध्ये केलेले कार्य आधुनिक विज्ञानासाठी पायाभूत मानले जात आहे.\n\n### कायरॅलिटी (Chirality) आणि औषध निर्मितीतील महत्त्व\n\nया संशोधनाचा मुख्य गाभा म्हणजे 'कायरॅलिटी', ज्याला सोप्या भाषेत रेणूंची 'हातांची रचना' (molecular handedness) असेही म्हणतात. निसर्गात अनेक रेणू आरशातील प्रतिमेप्रमाणे दोन स्वरूपात अस्तित्वात असतात, जे दिसायला सारखे असले तरी जैविक दृष्ट्या त्यांचे परिणाम पूर्णपणे वेगळे असू शकतात. एकाच औषधाचे एक रूप जीव वाचवणारे असू शकते, तर त्याचे दुसरे रूप हानिकारक किंवा निष्फळ ठरू शकते.\n\n### फार्मा उद्योगासाठी क्रांतिकारी बदल\n\nपूर्वी औषध निर्मितीमध्ये एका विशिष्ट स्वरूपाचा रेणू वेगळा करणे अत्यंत क्लिष्ट आणि खर्चिक काम होते. मात्र, या दोघांच्या संशोधनामुळे शास्त्रज्ञांना हवे तेच रेणू अचूकपणे तयार करण्याचे तंत्र मिळाले आहे. यामुळे औषध निर्मितीतील अचूकता वाढली असून कचऱ्याचे प्रमाणही कमी झाले आहे.\n\nभारतासारख्या औषध पुरवठादार देशासाठी हे तंत्रज्ञान अत्यंत महत्त्वाचे आहे. प्रगत सिंथेटिक केमिस्ट्रीमुळे औषधांच्या उत्पादनाचा खर्च कमी होऊन गुणवत्ता सुधारण्यास मदत होत आहे. ही केवळ एक शैक्षणिक उपलब्धी नसून, जागतिक स्तरावर फार्मा आणि केमिकल क्षेत्रातील आर अँड डी (R&D) लॅबोरेटरीजसाठी हे एक महत्त्वाचे टूलकिट ठरले आहे, ज्याचा थेट परिणाम भविष्यातील सुरक्षित आणि प्रभावी औषध निर्मितीवर दिसून येईल.