OECD च्या ताज्या रिपोर्टनुसार, जगभरातील विद्यार्थ्यांच्या वाचन आणि गणितातील कामगिरी २५ वर्षांतील नीचांकी पातळीवर पोहोचली आहे. डिजिटल साधनांचा अतिवापर आणि AI चा चुकीच्या पद्धतीने होणारा वापर हे या घसरणीचे मुख्य कारण मानले जात आहे.
ऑर्गनायझेशन फॉर इकॉनॉमिक को-ऑपरेशन अँड डेव्हलपमेंट (OECD) ने ८ सप्टेंबर २०२६ रोजी प्रसिद्ध केलेल्या PISA रिपोर्टने जगभरातील शिक्षण तज्ज्ञांचे लक्ष वेधले आहे. ९१ देशांतील १५ वर्षांच्या विद्यार्थ्यांच्या गणितातील गुणांमध्ये २२ पॉइंट्स तर वाचनातील गुणांमध्ये २८ पॉइंट्सची घसरण झाली आहे.
डिजिटल साधनांचा अडथळा
रिपोर्टमध्ये स्पष्ट करण्यात आले आहे की, जवळजवळ ३०% विद्यार्थी वर्गात असताना तंत्रज्ञानामुळे विचलित होतात. विशेष म्हणजे, ज्या विद्यार्थ्यांनी योग्य मार्गदर्शनाशिवाय अभ्यासासाठी AI चा वापर केला, त्यांची कामगिरी इतरांच्या तुलनेत खालावली असल्याचे दिसून आले आहे.
शिक्षणावरील खर्च आणि कार्यक्षमता
OECD च्या मते, शिक्षणावर केला जाणारा खर्च वाढल्याने निकालात सुधारणा होईलच असे नाही. प्रति विद्यार्थी खर्च $८५,००० च्या पुढे गेल्यावर त्याचा कामगिरीवर होणारा परिणाम कमी होतो. म्हणजेच, समस्येचे मूळ हे पैशांच्या उपलब्धतेत नसून ती शिक्षण देण्याच्या पद्धतीत आणि डिजिटल साधनांच्या योग्य वापरामध्ये आहे.
भारतासाठी धडा
भारत या PISA सायकलमध्ये सहभागी नव्हता, तरीही NEP २०२० ची अंमलबजावणी करणाऱ्या भारतीय एडटेक (EdTech) क्षेत्रासाठी हा एक मोठा इशारा आहे. भविष्यातील श्रमशक्तीला सक्षम करण्यासाठी आता केवळ कंटेंट पुरवणे पुरेसे नसून, विद्यार्थ्यांच्या विश्लेषणात्मक आणि वैचारिक क्षमतेवर (Critical Thinking) भर देणे अनिवार्य झाले आहे.