जागतिक तणावाचा भारतीय बाजारावर कहर! रुपयाची घसरण, तेलाचे भाव गगनाला

जागतिक तणावामुळे बाजारात हाहाकार

आज, 4 मार्च 2026 रोजी भारतीय शेअर बाजारात मोठी पडझड दिसून आली. बॉम्बे स्टॉक एक्सचेंज (BSE) चा सेन्सेक्स 1,122.66 अंकांनी म्हणजे 1.40% घसरून 79,116.19 वर बंद झाला, तर नॅशनल स्टॉक एक्सचेंज (NSE) चा निफ्टी 385.20 अंकांनी म्हणजेच 1.6% घसरून 24,480.50 या पातळीवर स्थिरावला. अवघ्या तीन ट्रेडिंग सत्रांमध्ये गुंतवणूकदारांनी तब्बल ₹21 लाख कोटींपेक्षा जास्त मार्केट कॅपिटलायझेशन गमावले आहे. या घसरणीचे मुख्य कारण म्हणजे अमेरिका, इस्रायल आणि इराण यांच्यातील वाढता लष्करी तणाव. या संघर्षामुळे होरमुझच्या सामुद्रधुनीसारख्या महत्त्वाच्या ऊर्जा मार्गांतील पुरवठा साखळी विस्कळीत झाली आहे.

आर्थिक आघातांची मालिका

या भू-राजकीय तणावामुळे आंतरराष्ट्रीय बाजारात ब्रेंट क्रूड ऑईलच्या किमतीत अचानक वाढ झाली असून, ते $85 प्रति बॅरल च्या जवळ पोहोचले आहेत. हे दर 2024 च्या जुलै महिन्यानंतरचे उच्चांक आहेत. भारतासारख्या देशाला आपल्या ऊर्जेच्या गरजेपैकी सुमारे 88% आयात करावी लागते, त्यामुळे तेलाच्या किमतीतील ही वाढ देशाच्या अर्थव्यवस्थेसाठी चिंताजनक आहे. तेलाच्या वाढत्या किमतींसोबतच भारतीय रुपयानेही अमेरिकन डॉलरच्या तुलनेत ₹92.30 ची विक्रमी नीचांकी पातळी गाठली. विश्लेषकांच्या मते, कच्च्या तेलाच्या किमतीत प्रत्येक $10 ची वाढ झाल्यास भारताच्या चालू खात्यातील तूट (CAD) सकल राष्ट्रीय उत्पादनाच्या (GDP) 0.4 ते 0.5 टक्के वाढू शकते. ही वाढती तूट रुपयावर आणखी दबाव आणेल आणि महागाई वाढण्याची शक्यता आहे. बाजारातील अस्थिरता दर्शवणारा इंडिया VIX निर्देशांक 23.4% ने वाढून 21 च्या पुढे गेला आहे, ज्यामुळे गुंतवणूकदारांच्या चिंतेत भर पडली आहे.

सेक्टोरल कामगिरी आणि आयटी क्षेत्राला दिलासा

या पडझडीचा फटका बहुतेक सर्वच सेक्टर्सना बसला. निफ्टी मेटल निर्देशांक 4% पेक्षा जास्त घसरला, तर निफ्टी पीएसयू बँक (PSU Bank) 3% पेक्षा जास्त, तसेच रिॲल्टी, ऑईल अँड गॅस (Oil & Gas) आणि मीडिया (Media) निर्देशांक 3% पेक्षा जास्त कोसळले. ऑटो (Auto) आणि फायनान्शियल सर्व्हिसेस (Financial Services) सारखे दर-संवेदनशील (Rate-sensitive) सेक्टर्सही मोठ्या दबावाखाली होते. याउलट, निफ्टी आयटी (IT) क्षेत्रात थोडीफार स्थिरता दिसून आली. हा निर्देशांक 0.11% ने किंचित वाढला. रुपयाचे अवमूल्यन झाल्यामुळे आयटी कंपन्यांच्या डॉलर्समधील कमाईत वाढ झाल्याने त्यांना याचा फायदा मिळाला.

दीर्घकालीन धोके आणि विश्लेषकांचे मत

मध्य पूर्वेतील तणाव हा केवळ तात्काळ कारण नसून, भारताच्या अर्थव्यवस्थेसाठी ही एक संरचनात्मक (structural) जोखीम ठरू शकते. भारताची 45-50% तेलाची आयात मध्य पूर्वेतून होते. त्यामुळे तेलाच्या किमती आणि पुरवठ्यातील अस्थिरता भारताच्या वाढीवर आणि राजकोषीय संतुलनावर (fiscal balance) गंभीर परिणाम करू शकते. Societe Generale सारख्या काही विश्लेषकांनी तर सध्याच्या परिस्थितीत भारतीय इक्विटी शॉर्ट (short) करण्याचा सल्ला दिला आहे. या भू-राजकीय घडामोडींचा परिणाम इतर आशियाई बाजारांवरही झाला. दक्षिण कोरियाचा KOSPI 12% पेक्षा जास्त घसरला, तर जपानचा Nikkei 225 सुमारे 3.9% कोसळला. सध्या बाजारात अनिश्चितता कायम आहे आणि मध्य पूर्वेतील संघर्षाची तीव्रता व कालावधी यावर पुढील घडामोडी अवलंबून असतील.